این مطلب تا کنون 2858 بار خوانده شده است
دوشنبه، 15 آبان 1385 | اسپوتنیک-1 و نقش آن در هفته جهانی فضا |
| |
نماي باز شده اسپوتنيك-1
| اسپوتنيك-1 (Sputnik-1) اولين ساخته دست بشر بود كه كه در چهارم اكتبر 1957 در مدار قرار گرفت. اين واقعه غرب را در حيرت فرو برد، شعلههاي كم فروغ جنگ سرد را برافروخت و باعث كليد خوردن مسابقهاي بيسابقه براي تسخير فضا ميان دو ابرقدرت آن زمان –آمريكا و شوروي- گرديد كه تا آخرين لحظات عمر سياسي اتحاد جماهير شوروي ادامه داشت. به واسطه تأثيرهاي علمي، سياسي و اجتماعي اين ماهواره كوچك بر تحولات زمان خويش و وقايع بعد از آن، تاريخ پرتاب اين ماهواره آغازين روز هفتهاي انتخاب شده است كه به فضا و فضانوردي اختصاص دارد. هفته جهانی فضا برای نخستين بار در سال 1999 توسط مجمع عمومی سازمان ملل تعيين شد. اين سازمان چهارم تا دهم اکتبر (12- 18 مهرماه) هر سال را با هدف بزرگداشت نقش علوم و فناوریهای فضايی در بهبود زندگی بشر، هفته جهانی فضا ناميده است. روزهای شروع و پاياني هفته فضا، سالگرد دو دستاورد بزرگ بشر در ورود به عرصه فضا هستند: 4 اکتبر 1957، همانطور كه اشاره شد روزی است که اولين ماهواره مصنوعی ساخت بشر به فضا پرتاب شد و به اين ترتيب راه اکتشاف در فضا پيش روی بشر گشوده گرديد. 10 اکتبر 1967تاريخ تصويب پيمان جهانی اصول حاکم بر فعاليتهای کشورها در اکتشاف و استفاده صلحجويانه از فضا (شامل ماه و سيارات) است.
|
اسپوتنيك-1، كرهاي آلومينيومي به قطر 58 سانتيمتر بود كه تنها 6/83 كيلوگرم وزن داشت. چهار آنتن 5/2 متري كه به سطح خارجي ماهواره وصل شده بودند، اطلاعاتي از چگالي يونهاي يونوسفر، فشار هوا و دماي محيط را به شكل بيپهايي با فواصل زماني خاص و در دو موج راديويي 20 و 40 مگاهرتز به زمين ارسال ميكردند. سه هفته پس از تزريق اين ماهواره در مدار، باطريهاي شيميايي آن تخليه شدند و ماهواره از كار افتاد.
 | اين ماهواره در مداري بيضوي با ارتفاع اوج 939 كيلومتر، حضيض 215 كيلومتر و زاويه مِيل 1/65 درجه، چرخش خود را به دور زمين آغاز كرد ولي بهدليل اثرات جو زمين روز به روز از ارتفاع مداري آن كاسته ميشد به گونهاي كه در نهم دسامبر، يعني تنها 35 روز بعد از تزريق در مدار، ارتفاع اوج آن به 600 كيلومتر رسيده بود. اين اثرات بازدارنده كه در علم آيروديناميك، پسا ناميده ميشوند در نهايت باعث شد كه ماهواره در چهارم ژانويه 1958 يعني سه ماه بعد از پرتاب، به زمين سقوط نمايد. |
اسپوتنيك-1 توسط مدل تغيير يافتهاي از موشك قارهپيماي بالستيك R7 كه به منظور حمل كلاهك هستهاي طراحي شده بود، در مدار قرار گرفت. به منظور اطمينان از صحت پرتابهاي اتمي، ضرايب اطمينان اين موشك به قدري بالا در نظر گرفته شده بود كه بعدها وقتي وزن محمولههاي فضايي دهها بار افزايش يافت، هيچ احتياجي به بازنگري در طراحي بدنه مراحل تحتاني حس نشد.
موشك حامل R7 در حال پرتاب براي تزريق اولين دستساخته بشر در مدار
اين موشك حامل نيز مانند محموله ارزشمند خود، در مدار قرار گرفته بود. بزرگي سطح جانبي موشك باعث شده بود كه همانند جرم درخشان و پرنوري در آسمان رؤيت شود. موشك مزبور در سوم ژانويه 1958 به زمين سقوط كرد و در هنگام سقوط كاملاً سوخت و از بين رفت.
اسپوتنيك-1 كه تقريباً هر 5/1 ساعت يك بار زمين را دور ميزد، طي مدتي كه در مدار قرار داشت، حدود 1400 بار زمين را دور زد و در مجموع چيزي بيش از 70 ميليون كيلومتر را طي نمود.
رد روشن اسپوتنيك-1 در آسمان
. شهرام يزدانپناه، پژوهشگر علوم و فناوري فضايي .