دانش فضایی

دانش فضایی

صفحه نخست . مقاله‌های علمی . نجوم و سیاره‌شناسی . ماه، فسيلی بزرگ در فضا

 

جمعه, ۳۱ شهریور ۱۳۹۶

این مطلب تا کنون ۱۴۴۳۳ بار خوانده شده است

چهارشنبه، 11 بهمن 1385

ماه، فسيلی بزرگ در فضا

 
ماه، فسيلی بزرگ در فضا

سطح ماه در طول ساليان درازی که از عمر اين قمر می‌گذرد توسط هزاران سنگ آسماني سرگردان مورد اصابت قرار گرفته و اين بمباران دائمی به ماه چهره‌ای آبله‌گون بخشيده است. از آن‌سو ماه فاقد فعاليتهاي درون سياره‌ای و اتمسفر است، بنابراين همچون فسيلي ‏دست نخورده، اطلاعات باارزش زيادي از گذشته‌های دور در سينه خود حفظ کرده که مطمئناً مطالعه آنها دانش بشريت را در رابطه با تاريخچه‏ شکل‌گيری و تحول زمين افزايش خواهد داد.

 

.  منبع: The Moon is a Harsh Witness  .


 حتي اگر با يک دوربين دو چشمي به ماه بنگريد، سطح ناهموار آن را به وضوح مشاهده خواهيد ‏کرد. سطح ماه توسط هزاران حفره و دهانه برخوردي ناشي از برخوردسنگهاي سرگردان آسماني، آبله
گون ‏شده است.

اما چرا در زمين چنين شواهد خشني از برخورد را شاهد نيستيم؟ آيا زمين که قاعدتاً ‏هدفي بزرگتر است از برخوردهاي سهمگين جان به در برده؟

پاسخ منفي است و ما امروزه به کمک ‏تصاوير ماهوارهاي دهها دهانه برخوردي کوچک و بزرگ در سراسر زمين بافتهايم که همگي در اثر ‏فعاليتهاي گوناگون آب و هوايي فرسوده شدهاند.‏

The far side of the Moon is rough and filled with craters. By comparison, the near side of the Moon, the side we always see, is relatively smooth. Since the Moon is rotation locked to always point the same side toward Earth, humanity has only glimpsed the lunar farside recently -- last century. The light highlands of the far side are older than the dark Maria of the near side. A thinner crust on the near side that allowed for more dark lava flows is thought to be the cause of differences between the two sides. The cause for the crust thickness differences is still being researched, however. The large impact basin pictured above is Crater 308. It spans about 30 kilometers and was photographed by crew of Apollo 11 as they circled the Moon in 1969.
تصويری از پشت ماه که توسط خدمه آپولو-11 برداشته شده است

بررسيها نشان ميدهد که از زمان پيدايش زمين تا کنون، اين سياره شاهد برخوردهايي سهمگينتر ‏و بمبارانهايي شديدتر از تنها قمر خود، ماه بوده است. اما از آنجاييکه زمين سيارهاي فعال و زنده ‏است، آتشفشانها، زلزلهها و باد و باران زخمهاي چهره زمين را در طول تاريخ پاک کردهاند. ‏فرسايش شديد، دهانههاي برخوردي که از زمانهاي باستاني تا کنون بر سطح زمين پديد آمدهاند ‏را از چهره زمين زدوده و در نگاه اول شواهدي از برخورد به چشم نميآيد.‏

اما در ماه شرايط به گونه ديگري است. ماه فاقد اتمسفر است و بنابراين قادر به سوزاندن هيچ سنگ ‏سرگرداني قبل از برخورد به خود نيست. از طرفي ماه، جرم سماوی مرده‌ای است. به جز ماهلرزههاي گاه ‏و بيگاه هيچ فعاليتي که دال بر زنده بودن اينقمر باشد به چشم نمي خورد. عدم وجود اتمسفر ‏نيز باعث مي شود موضوع فرسايش سطحي منتفي شده و در نهايت عاملي براي زدودن زخم ‏برخورد از چهره ماه وجود نداشته باشد.‏

‏"پاول اسپوديز" سيارهشناس ارشد دانشگاه جانز هاپکينز که در آزمايشگاه فيزيک کاربردي به ‏تحقيق مشغول است اين موضوع را يکي از دلايل مهم بازگشت بشر به ماه و آغاز دوباره ‏سفرهاي سرنشيندار به تنها قمر زمين ميداند. از نظر او ماه گنجينه دست نخوردهاي براي ‏مطالعه تاريخ زمين است.‏
پاول اسپوديز معتقد است که ماه صفحه شاهد زمين می
باشد. زماني که محققان در صدد اندازه‏گيري نوع، مقدار و الگوي ويراني ناشي از يک برخورد يا انفجار بر ميآيند مواد و شرايط گوناگوني ‏را در معرض برخورد مورد نظر قرار ميدهند تا اثرات ناشي از برخورد جسم و امواج ناشي از آن را ‏مطالعه کنند. به نمونه آزمايشي "صفحه شاهد" ميگويند.‏

ماه و زمين در موقعيت يکساني از منظومه شمسي قرار دارند و ميتوان گفت که بدشانسيهاي ‏يکساني از نظر برخورد با سنگهاي سرگردان داشتهاند. زمين سيارهاي بسيار فعال است و آثار ‏زخمهاي بزرگ و کوچک کهن را از چهره خود پاک کرده است. از طرفي بيشتر سطح زمين را ‏درياها پوشاندهاند که در اثر برخوردهاي معمولي آثاري از خود بر جاي نميگذارند. در مقابل ماه ‏فاقد اتمسفر است و از نظر زمينشناسي سيارهاي مرده به حساب ميآيد. با اين حساب ميتوان ‏مدعي شد که با مطالعه دهانههاي برخوردي ماه قادر به بازنويسي داستان زمين خواهيم بود.‏

 نکته قابل تعمق ديگري نيز وجود دارد!!  
در اواخر دهه هفتاد ميلادي، فضانوردان سه ماموريت پاياني ‏آپولو (15، 16 و 17) نمونه
هايي از عمق دو متري سطح ماه که از سه مکان مختلف مأموريتهاي ‏آپولو 15 تا 17 تهيه شده بود را با خود به زمين آوردند. عميقترين نمونهاي که به زمين آورده شده ‏بود حدود 2 بيليون سال قدمت داشت و بررسيها نشان داد که مواد مذکور و ساختمان آنها از آن ‏زمان تا کنون تغييري نکردهاند.
کشف بزرگ ديگري که در اين تحقيق به دست آمد مربوط به ‏ذرات تشکيل دهنده بادهاي خورشيدي بود که توسط گرد و غبار و مواد سطحي ماه به دام می
‏افتند. بررسي مواد استخراج شده از عمق ماه نشان داد که ساختار بادهاي خورشيدي در 2 بيليون ‏سال قبل نسبت به امروز متفاوت بوده است. علم ستارهشناسي هيچ توضيحي براي اين مورد ندارد ‏اما درک درست اين يافته مطمئناً به دانشمندان کمک خواهد کرد تا تاريخ شکلگيري زمين و ‏داستان زندگي ستارگان را دوبارهنويسي کنند.‏

Apollo 16 astronaut Charlie Duke (feet shown) drives a core sample tube into the lunar regolith
چارلي دوک، فضانورد آپولو 16 در کنار ابزار نمونه برداري از عمق ماه

پرسش بزرگ ديگري که بازگشت به ماه در يافتن پاسخ آن موثر خواهد بود اين سوال است که چه ‏عاملي باعث انقراض‌های متعدد، ناگهاني و گسترده گونههاي زيادي از حيات بر روي زمين بوده است؟
اين برخوردهای سهمگين
خود ‏به گونه
اي باعث پيدايش دوره‌های  زمينشناسي بر سياره ما شده است.‏به عنوان معروفترين رويداد از اين دست ميتوان به فاجعهاي که در 65 ميليون سال پيش باعث ‏انقراض نسل دايناسورها شده، اشاره نمود. رويدادي که دوره مسوزوئيک را پايان ‏داد و عصر جديدي با نام دوره سنوزوئيک به وجود آورد. حدس زده ميشود که اين رويداد عظيم در ‏نتيجه برخورد شهابسنگي به قطر بالغ بر ده کيلومتر به زمين روي داده باشد. گرد و غبار و گاز ‏حاصل از اين برخورد چنان زمين را در خود فرو بردو تاريکی را بر سطح زمين گستراند که گياهان ديگر قادر به ادامه حيات نبودند و ‏به تدريج و با کمبود غذا جانداران نيز از پاي در آمدند.‏

تحقيقات انجام شده بر روي لايههاي مختلف زمين و فسيلهاي جانوري و گياهي نشان ميدهد که ‏چنين روبدادهايي هر 26 ميليون سال يکبار زمين را با بحراني حياتي روبرو ميکنند.‏
تئوريهاي مختلفي براي اين اتفاقات دوره
اي وجود دارد. بعضيها همدمي تاريک و دوردست براي ‏خورشيد متصورند که هر از چندگاهي در چرخش منظم اجرام ابر اورت اختلال به وجود ميآورد. ‏چنين اختلالي باعث سرازير شدن اين اجرام به داخل منظومه شمسي و در نتيجه برخورد آنها با ‏اعضاي اين منظومه خواهند شد.‏

تئوري ديگري ميگويد که منظومه شمسي در مسيري نوساني دائماً صفحه کهکشان راهشيري را ‏قطع ميکند و بالا و پايين ميرود. اين حرکت دورهاي باعث ميشود در زمان قطع صفحه ‏کهکشان راه شيري، مجموعه پر جمعيتي از اجرام سرگردان، منظومه ما را هدف برخورد قرار دهند.‏

ما براي درک درستي از آنچه بر سر ما خواهد آمد بايد تاريخچه اين برخوردها را عميق و دقيق ‏مطالعه و بررسي نماييم. ماه به عنوان جرم فضايی فاقد فعاليتهاي زمينشناسي و اتمسفر، بسان فسيلي ‏دست نخورده اطلاعات زيادي از برخوردها را در سينه خود حفظ کرده است. مطمئناً مطالعه سطح ‏و عمق ماه دانش بشريت را در رابطه با آنچه سنگهاي سرگردان بر سرش آوردهاند فزوني خواهد ‏بخشيد و به انسان قدرت پيشگويي آينده را در اين زمينه اعطا خواهد کرد.‏
ماه تنها صفحه شاهد زمين است که دست بر قضا در دسترس بشر نيز قرار دارد. بنابراين براي سفر ‏به اين همسايه زيبا نبايد شکي به دل راه داد.‏
 

بري کسب اطلاعات بيشتر در مورد ماه، مقالههای زير را نيز بخوانيد:
      
... 
طوفان در ماه
      
... 
شهاب‌سنگهای مهاجم

. شهرام يزدان‌پناه، پژوهشگر علوم و فناوري فضايي  .

Moon   Solar System   Earth   اقمار منظومه شمسی   قمر   ماه   

کلیدواژه‌ها:

ارسال به بالاترین  ارسال به دنباله  ارسال به فیس‌بوک  ارسال به دلیشز  ارسال به گوگل بوکمارک  ارسال به گوگل باز  ارسال به کلوب دات کام  


آخرین مطالب منتشر شده در دانش فضایی

چند مطلب تصادفی از دانش فضایی

::  مريم ترشيزي  ::
با سلام -ممنون ميشم اگه جديد ترين مطالب رو به صورت لاتين در مورد پسماندهاي فضايي برام بفرستيد يا آدرس سايت هايي كه در اين مورد اطلاعات ميدن

توصیه می‌کنیم برای کسب آخرین اخبار و اطلاعات درباره پسماندهای فضایی به این ادرس مراجعه فرمایید:
The Orbital Debris Quarterly News

دانش فضایی:

نظر شما چیست؟                         
 
*  نام و نام خانوادگی
*  پست الکترونیک
(نمایش داده نخواهد شد)
آدرس وبگاه

دانش فضایی همواره آماده پاسخگویی به پرسش‌های شما درباره مقالات منتشر شده٬ است .

شما همچنین می‌توانید با استفاده از این فرم اطلاعات تکمیلی خود را درباره این مطلب با سایر خوانندگان دانش فضایی به اشتراک بگذارید.

 

صفحه نخست

رویدادهای فضایی

مقاله‌های علمی

مراكز فضایی دنیا

اینترنت و فضا

ارتباط با ما

درباره دانش فضایی

انوشه انصاری

ایران در فضا

رادیو دانش فضایی

تلویزیون دانش فضایی



آخرین مطلب:

 

RSS Feed

با عضو شدن در لیست علاقمندان دانش فضایی، اولین کسی باشید که مطالب این وب‌سایت را می‌خوانید٬ می‌بینید یا می‌شنوید:

::  عضو شوید  ::


دوست دانش فضایی شوید

فیدبرنر دانش فضایی دانش فضایی در توییتر دانش فضایی در فیس‌بوک دانش فضایی در فرندفا دانش فضایی در پیغامک 

تبلیغات
موسسه طبیعت آسمان شب٬ فروشنده انواع تلسکوپ و دوربین دوچشمی٬ میکروسکوپ٬ لوازم عکاسی٬ سه پایه و مقر٬٬ کتاب و پوستر و طراح و سازنده انواع رصدخانه و آسمان نما
خرید و فروش انواع تلسکوپ
 

 

معرفی یک کتاب فضایی
معاهدات و اصول فضای ماورای جو سازمان ملل متحد
معاهدات و اصول ماورای جو سازمان ملل متحد

 

دانشنامه فضایی٬ سازمان فضایی ایران
مجله نجوم
پارس اسکای

آویا٬ پایگاه اطلاع‌رسانی هوافضای ایران

نظر خود را درباره دانش فضایی به آلکسا بگویید

قطار وبگردی

ايروشاپ٬ اولين فروشگاه اينترنتي تخصصي مهندسي هوافضا

پرسش و پاسخ‌های کانوت

صفحه نخست   .  درباره دانش فضایی   .  نقشه سايت   .  تماس با دانش فضایی  انوشه انصاری٬ بانوی ایرانی در فضا

 برداشت از مطالب وب‌سايت   دانش فضایی  به شرط ذكر منبع و ايجاد لينك به صفحه مطلب مورد نظر،  آزاد است