دانش فضایی

دانش فضایی

صفحه نخست . مقاله‌های علمی . نجوم و سیاره‌شناسی . سال نو چگونه تحویل می‌شود؟

 

دوشنبه, ۲ امرداد ۱۳۹۶

این مطلب تا کنون ۳۸۳۷۴ بار خوانده شده است

شنبه، ۲۹ اسفند ۱۳۸۸

سال نو چگونه تحویل می‌شود؟

 
سال نو چگونه تحویل می‌شود؟

به راستی سال نو یعنی چه؟ سال چگونه تحویل می‌شود؟ لحظه تحویل سال نو چطور محاسبه می‌شود و ده ها سوال دیگر که هر سال در هنگامه تحویل سال نو ذهن خیلی‌ها را به خود مشغول می‌کند. اما دانش فضایی پاسخ مختصری را برایتان آماده کرده است که امیدواریم در سال جدید همراه با خوشبختی بیشتری که به سراغتان خواهد آمد، آن را مطالعه فرمایید.

 

 
این مطلب با پشتیبانی  موسسه آسمان شب، تولید و منتشر شده است.

 
. www.telescope.ir .
 

Equinox-0
عرض جغرافیایی صفر درجه، خط استوا

Equinox-45
عرض جغرافیایی 45 درجه

Equinox-90
عرض جغرافیایی 90 درجه، قطب شمال

منبع تصاویر:WIKIMEDIA COMMONS

ظهر حقیقی یا نیم روز، زمانی است که خورشید در بیشترین ارتفاع محلی خود ظاهر می‌شود. اما این بیشترین ارتفاع مورد بحث به دو پارامتر موقعیت رصد کننده(عرض جغرافیایی) و تاریخ رصد بستگی دارد.

ما روی زمین که یک جسم کروی است، زندگی می‌کنیم. بنابراین بیشترین ارتفاع محلی خورشید به عرض جغرافیایی که در آن ساکن هستیم، بستگی دارد.

فرض کنیم سه دوست، یکی ساکن در استوا (عرض جغرافیایی صفر درجه)، دومی ساکن در عرض جغرافیایی ۴۵ درجه و سومی ساکن قطب حقیقی شمال (عرض جغرافیایی ۹۰ درجه) باشند. همچنین فرض می‌کنیم که هر سه بر روی یک طول جغرافیایی زندگی می‌کنند.

در هنگام ظهر محلی و در اولین روز از بهار، دوست ساکن بر خط فرضی استوا می‌تواند  خورشید را درست در بالای سر خود مشاهده کند. این در شرایطی است که به دلیل انحنای کره زمین، دوست دوم که در عرض حغرافیایی ۴۵ درجه زندگی می‌کند، خورشید را در ارتفاع ۴۵ درجه و در سمت جنوب می‌بیند. در همان زمان دوست سوم که در قطب شمال ساکن است، خورشید را درست در لبه افق و روبروی خود می‌یابد، درست مثل اینکه خورشید قصد دارد تازه طلوع کند. (تصاویر روبرو)

اما با گذشت روزها، این سه دوست مشاهده خواهند کرد که ارتفاع خورشید در آسمان نیز تغییر می‌کند. این تغییر ارتفاع به کجی محور زمین و چرخش آن به دور خورشید وابسته است.

محور زمین نسبت به امتداد صفحه استوای خورشید، که زمین روی آن به دور این تک ستاره منظومه شمسی می‌چرخد، ۲۳/۵ (بیست و سه و نیم) درجه کج است. اما خصوصیت اصلی این محور کج این است که نسبت به دستگاه اینرسی، همواره در یک جهت قرار دارد. بنابراین با چرخش زمین به دور خورشید، زاویه تابش نور به عرضهای جغرافیایی مختلف زمین دائماً تغییر می‌کند. همین موضوع است که باعث می‌شود ما در زمین چهار فصل مختلف داشته باشیم.

حال دوباره به سراغ آن سه دوست می‌رویم تا ببینیم با چرخش زمین به دور خورشید، ارتفاع رویت این ستاره در نیمروز محلی آنها چگونه تغییر می‌کند. اگر یادتان باشد ما آنها را در ابتدای فصل بهار و وقتی که آفتاب مستقیماً بر سر دوست ساکن استوا می‌تابید، رها کردیم.

هر چه از ابتدای بهار دور شویم و به تابستان نزدیک گردیم، دوست ساکن بر خط استوا شاهد خواهد بود که خورشید در ظهر محلی، به سمت شمال متمایل شده و از ارتفاع آن کاسته می‌شود. این کاهش ارتفاع تا ابتدای تابستان به ۶۶/۵ درجه شمالی که معادل ۹۰ منهای ۲۳/۵ درجه است، خواهد رسید. حتماً این عدد آخری را به یاد دارید، بلی میزان کجی محور زمین معادل ۲۳/۵ درجه است.

از طرف دیگر دوست ساکن در مدار ۴۵ درجه شمالی، خورشید را هر روز ظهر بالاتر و بالاتر می‌بیند تا جایی‌که خورشید در یک ظهر داغ در ابتدای تابستان به ازتفاعی معادل ۹۰ منهای عرض جغرافیایی محل (۴۵ درجه) به اضافه عدد معروف ۲۳/۵ درجه برسد (حاصل عبارت خواهد بود از ۶۸/۵ درجه). برای دوست ساکن در قطب شمال نیز همین رویداد تکرار می‌شود با این تفاوت که چون عرض جغرافیایی او 90 است، بیشترین ارتفاع خورشید به 23/5  (بیست و سه و نیم) درجه خواهد رسید. این موقعیت مکانی زمین نسبت به خورشید را انقلاب تابستانی برای نیم کره شمالی زمین می‌گویند.

همین شرایط برای ابتدای زمستان (انقلاب زمستانی) نیز مشاهده می‌شود با این تفاوت که در خط استوا، کاهش ارتفاع خورشید جنوبی خواهد بود و در سایر عرضهای جغرافیایی شمالی، از ارتفاع خورشید تا حداکثر ۲۳/۵  (بیست و سه و نیم) درجه کاسته خواهد شد. در این حالت، نیم‌کره جنوبی زمین به سمت خورشید تمایل داشته و ساکنین آن تابستانی داغ را در شرایطی تجربه می‌کنند که هم سیاره‌ای‌هایشان در نیم‌کره شمالی احتمالاً مشغول پارو کردن برف هستند.

اما در دو موقعیت، هر دو نیم‌کره به یک میزان از نعمت پرتوهای گرما بخش خورشید بهره‌مند می‌گردند. این دو موقعیت را اعتدال‌های بهاری و پاییزی گویند. برای کسی که ساکن محدوده استوای زمین است چنین به نظر می‌آید که با نزدیک شدن به اعتدال بهاری، از تمایل جنوبی خورشید کاسته می‌شود تا جاییکه در لحظه گذر زمین از موقعیت اعتدال بهاری، ارتفاع خورشید در ظهر هنگام برای او به ۹۰ درجه و درست بالای سرش خواهید رسید. مجدداً با گذر روزها و دور شدن از اعتدال بهاری، خورشید متمایل‌تر می‌تابد اما این‌بار تمایل خورشید شمالی خواهد بود.

از نظر برخی از قدما که تصور می‌کردند زمین مرکز عالم است و همه اجرام سماوی دیگر به دور آن می‌چرخند، این تغییر تمایل تابش، مثل گذر خورشید از نیم‌کره جنوبی آسمان به نیم‌کره شمالی آن به نظر می‌رسید.

زمین در انقلاب تابستانی،برای نیم‌کره شمالی
زمین در انقلاب تابستانی (برای نیمکره شمالی)
 

زمین در تعادل، بهاری و یا پاییزی
زمین در تعادل (بهاری و یا پاییزی)
 

زمین در انقلاب زمستانی، برای نیم‌کره شمالی
زمین در انقلاب زمستانی (برای نیمکره شمالی)

در واقع اگر با این تصور قدیمی به دنیا نگاه کنیم، زمین را مرکز با هیبت دنیایی پر از اجرام ریز و درشت سماوی خواهیم یافت که همگی بر دور سیاره آبی رنگ ما می‌چرخد. در واقع چشم انسان قادر به تشخیص دوری یا نزدیكی اجسامی كه بیش از ۳۰۰ متر با او فاصله دارند، نمی‌باشد. به همین دلیل ما قادر به تشخیص فواصل عظیمی كه بین اجرام آسمانی وجود دارد، نیستیم. از نگاه ما، فاصله زمین تا ماهواره درخشانی كه با سرعت آسمان را طی می‌كند با فاصله زمین تا یك كهكشان عظیم كه در لبه‌های فضا قرار دارد، یكسان است و ما هر دو را در یك عمق احساس می‌كنیم. حال می‌توان فهمید كه چرا از منظر یک ناظر زمینی، آسمان شب همانند گوی بزرگی است که زمین در مرکز آن قرار دارد و تمامی اجرام سماوی به سطح داخلی آن چسبیده‌اند.

با اینكه ستارگان صورت‌فلكی شكارچی (Orion) بسیار از هم دورند، ما آنها را روی یك صفحه می‌بینیم.
با اینكه ستارگان صورت‌فلكی شكارچی (Orion) بسیار از هم دورند، ما آنها را روی یك صفحه می‌بینیم.

این تصور باعث شده بود که منجمان قدیمی تصور کنند گوی بزرگی اطراف زمین را در‌بر‌گرفته و همه اجرام سماوی روی سطح این گوی حرکت می‌کنند. اگر ما هم برای لحظات کوتاهی همین تصور قدیمی را درست فرض کنیم، می‌توانیم بسیاری از پدیده‌های نجومی را با زبانی ساده‌تر بیان کنیم. گوی سماوی را می‌توان مدل بزرگ و یا حجیم شده‌ای از کره زمین فرض کرد. با این دید، خط استوا و قطب‌های زمین خواهرانی روی گوی سماوی خواهند یافت. استوای سماوی، دقیقاً بر فراز استوای زمینی و قطبهای سماوی نیز به همین ترتیب بر فراز قطبهای زمینی قرار خواهند گرفت. با این فرضیات و تعاریف اگر مسیر حرکت ظاهری خورشید را (فراموش نکنید که ما الان مرکز عالم هستیم و همه به دور ما می‌چرخند!) روی کره سماوی رسم نماییم، دایره‌ای هم مرکز با دایره استوای سماوی خواهد شد که با صفحه استوای سماوی ۲۳/۵  (بیست و سه و نیم) درجه زاویه خواهد ساخت. (فکر می کنید این 23/5  (بیست و سه و نیم) درجه از کجا آمده است؟)

مسیر حدکت خورشید بر دایره سماوی و لحظه تحویل سال نو
مسیر حدکت خورشید بر دایره سماوی و لحظه تحویل سال نو

خورشید در مسیر حرکت سالیانه خود بر روی این دایره عظیم سماوی که به نظر ۲۳/۵ (یست و سه و نیم) درجه کج هم می‌آید، دو بار باید از محدوده استوای سماوی گذر کند. یک بار از نیم‌کره سماوی جنوبی وارد نیم‌کره سماوی شمالی می‌شود و بار دیگر، زمانی است که مسیر برگشت به جنوب را در پیش می‌گیرد.

درست آنجایی‌که خورشید در مسیر شمالی خود، خط استوای سماوی را قطع می‌کند، زمانی است که ما باید سال خورشیدی قدیمی را تحویل خاطره‌هایمان داده و سالی خوب، خوش و پر از رویدادهای قشنگ و با برکت برای سال آینده‌امان آرزو کنیم. درست در همان لحظه است که باید از آن کسی که این همه نظم را منظم ساخته و آن همه احوال را متحول نموده بخواهیم که دانایی‌مان را فزونی داده و شناختمان را بیشتر کند. ‌

با این حساب سال نو هنگامه عبور رد ظاهری خورشید بر کره سماوی از فراز خط استوا آغاز می‌شود. پس اگر مایل هستید، اولین کسی باشید که خورشید بعدازظهر سال نو را ملاحظه می‌کند باید به جایی روی خط استوای زمین سفر کنید که لحظه تحویل سال نو به زمان محلی در آنجا دقیقاً ساعت ۱۲ ظهر باشد.

اما به شما بگوییم که این مکان روی استوای زمین ثابت نیست و هر سال با سال قبل از خود تفاوت دارد. این موضوع بدان دلیل است که طول سال خورشیدی حدوداً معادل ۳۶۵ روز و ۶ ساعت است. بنابراین هر سال باید تقریباً ۶ ساعت دیرتر تحویل سال نو را جشن بگیریم. و به همین دلیل هر ۴ سال یکبار باید یک روز به طول روزها اضافه کنیم که سال کبیسه نامیده می‌شود.

بعد از اسلام، در ایران تقویم منظمی وجود نداشت. درمحافل سیاسی و علمی جهان اسلام كه ایران نیز بخشی از آن به حساب می‌آمد، تقویم هجری قمری به كار می‌رفت، اما در بین عامه مردم ایران تقویم كهن باستانی (تقویم یزدگردی) معمول بود . اما در حساب‌های كبیسه این تقویم سهل‌انگاری زیادی می‌شد، تاجاییكه در عهد ملكشاه سلجوقی، نوروز به اواسط شهریور ماه رسیده بود! این مسائل مشكلات عدیده‌ای را در حساب‌های مالی و خراجی یك سال ایجاد نموده بود.


دستگاه مختصات جغرافیایی

این دستگاه از یك دایره بزرگ اصلی كه آن را استوا می‌نامند و تعدادی دایره بزرگ فرعی كه عمود بر استوا بوده و آنها را دوایر روز نامگذاری كرده‌اند تشكیل شده است. دوایر روز از دو قطب شمال و جنوب حقیقی زمین می‌گذرند و در محل تلاقی با خط استوا بر آن عمود هستند. به نیم‌دایره‌ای كه از قطب شمال تا قطب جنوب كشیده شود، نیمروزان یا نصف‌النهار می‌گویند. جغرافی‌دانها زمین را با ۲۴ نیمروزان اصلی تقسیم بندی کرده اند كه فاصله بین آنها ۱۵ درجه است.

به خط استوا و دوایری كه به موازات آن رسم می‌شوند، مدار می‌گویند. مدارها بر دوایر روز عمود هستند و مركز تمام آنها روی محور چرخش زمین قرار دارد. زاویه بین شعاع حامل هر نقطه (شعاعی كه نقطه‌ای از سطح را به مركز كره زمین وصل می‌كند) با صفحه استوا را عرض جغرافیایی آن نقطه می‌نامند كه در حقیقت زاویه بین مدار مكان مورد نظر و مدار استوا است. عرض جغرافیایی می‌تواند مقداری از ۹۰+ درجه تا ۹۰- درجه داشته باشد. مقدار ۹۰+ درجه برای قطب شمال، مقدار صفر برای نقاط واقع بر مدار استوا و مقدار 90- درجه برای قطب جنوب در نظر گرفته می‌شود.

درجه بندی زمین بر اساس طول و عرض جغرافیایی صورت می‌گیرد
درجه بندی زمین بر اساس طول و عرض جغرافیایی صورت می‌گیرد

مختصه دوم كه طول جغرافیایی است، زاویه بین نیمروزان محلی و نیمروزان مبدأ -نصف‌النهار مبدأ- است. این زاویه در جهت شرق اندازه‌گیری می‌شود و محدوده آن بین صفر تا ۳۶۰ درجه است. البته در بعضی مراجع، محدوده طول جغرافیایی بین صفر تا ۱۸۰ درجه غربی و شرقی تقسیم‌بندی شده است.

به همین سبب دانشمندان آن زمان به همت حكیم عمر خیام نیشابوری و با حمایت ملكشاه سلجوقی و وزیر دانشمند وی، خواجه نظام الملك طوسی، به اصلاح و احیای تقویم خورشیدی ایرانی پرداختند و تقویم تازه را به لقب سلطان جلال‌الدین ملكشاه، تقویم «جلالی» نامیدند. در این تقویم مقرر شد كه سال با رسیدن خورشید به نقطه اعتدال بهاری آغاز شود که همان لحظه تحویل سال است. بنابرین لحظه تحویل سال، زمانی است بین ظهر روز آخر اسفند و ظهر روز اول فروردین كه در آن هنگام خورشید از نقطه اعتدال بهاری گذر می‌کند. در این تقویم اگر تحویل سال، قبل از ظهر محلی به وقوع بپیوندد آن روز اول فروردین و اگر بعدازظهر اتفاق افتد، آن روز آخر اسفند سال قبل خواهد بود.
 

دانش فضایی این فرصت را مغتنم شمرده و برای همه خوانندگان خوب این وبگاه علمی، دانش افزونتر و روزگاری بهتر آرزو می‌کند. سال نو مبارک و ایام به کام.

 

به منظور کسب اطلاعات بیشتر درباره تحویل سال، تقویم و به خصوص تقویم هجری شمسی، مقالات زیر را نیز مطالعه فرمایید:
       ... تاريخ تقويم
       ... همه ‌چیز در مورد تقویم هجری شمسی
       ... چرا امسال کبیسه نیست؟

       ... مقالات تخصصی تقويم
 

. شهرام يزدان‌پناه، پژوهشگر علوم و فناوری فضايی .

مقاله‌های علمی   نجوم و سیاره‌شناسی   مکانیک مدارهای فضایی   منظومه شمسی   زمین   نجوم سماوی   سال نو   تحویل سال نو   اعتدال بهاری   دایره‌البروج   شهرام یزدان‌پناه   موسسه طبیعت آسمان شب   

کلیدواژه‌ها:

ارسال به بالاترین  ارسال به دنباله  ارسال به فیس‌بوک  ارسال به دلیشز  ارسال به گوگل بوکمارک  ارسال به گوگل باز  ارسال به کلوب دات کام  


آخرین مطالب منتشر شده در دانش فضایی

چند مطلب تصادفی از دانش فضایی

::  مطهره غلامی  ::
جالب بود

::  pooh  ::
خیلی جالب بود . با اجازتون از مطلبتون در وبلاگم استفاده کردم.

استفاده از مطالب دانش فضایی به شرط ایجاد لینک به صفحه اصلی مطلب در سایت بلامانع است

دانش فضایی:

::  farzaneh  ::
دمت گرم٬ عالی بود. حال کردم

::  حسین دیلمی  ::
باسلام عجب چیزی بود.ممنون

::  افتخاری عبدالحسین  ::
خیلی خوب بود واقعا لذت بردم

::  araz  ::
ضمن عرض سلام حضور آن دانشمندان علوم فضایی که بواقع دانشی را که درپیش گرفته اید، همانی است که امروزه نیازمند آنیم و بدین امید که با بسترسازی های مناسب موجب گسترش این علم نه تنها در سطح کشور، بلکه در سایر نقاط دنیا نیز باشیم که البته در کشورهای پیشرفته بیش از پیش در حال گسترش است و اما در کشور ما...

گذشته از این مباحث، بار دیگر از زحمات آن دوستان تشکر نموده و آرزوی موفقیت های روزافزون را در این روزهای پایانی سال از خداوند متعال برایتان آرزومندیم. لینک سایت وزین "دانش فضایی" نیز در سایت ما قرار داده شد.

تبریک پیشاپیش سال نو را از ما پذیرا باشید.

باتشکر
araz

محبت کردید

دانش فضایی:

::  zahra  ::
سلام...
برنامه ی راه شیری و کافه فضایی رو چرا دیگه ادامه نمیدید?

حق با شماست. داریم برای آغاز مجدد برنامه ها تلاش می کنیم.

دانش فضایی:

نظر شما چیست؟                         
 
*  نام و نام خانوادگی
*  پست الکترونیک
(نمایش داده نخواهد شد)
آدرس وبگاه

دانش فضایی همواره آماده پاسخگویی به پرسش‌های شما درباره مقالات منتشر شده٬ است .

شما همچنین می‌توانید با استفاده از این فرم اطلاعات تکمیلی خود را درباره این مطلب با سایر خوانندگان دانش فضایی به اشتراک بگذارید.

 

صفحه نخست

رویدادهای فضایی

مقاله‌های علمی

مراكز فضایی دنیا

اینترنت و فضا

ارتباط با ما

درباره دانش فضایی

انوشه انصاری

ایران در فضا

رادیو دانش فضایی

تلویزیون دانش فضایی



آخرین مطلب:

 

RSS Feed

با عضو شدن در لیست علاقمندان دانش فضایی، اولین کسی باشید که مطالب این وب‌سایت را می‌خوانید٬ می‌بینید یا می‌شنوید:

::  عضو شوید  ::


دوست دانش فضایی شوید

فیدبرنر دانش فضایی دانش فضایی در توییتر دانش فضایی در فیس‌بوک دانش فضایی در فرندفا دانش فضایی در پیغامک 

تبلیغات
موسسه طبیعت آسمان شب٬ فروشنده انواع تلسکوپ و دوربین دوچشمی٬ میکروسکوپ٬ لوازم عکاسی٬ سه پایه و مقر٬٬ کتاب و پوستر و طراح و سازنده انواع رصدخانه و آسمان نما
خرید و فروش انواع تلسکوپ
 

 

معرفی یک کتاب فضایی
معاهدات و اصول فضای ماورای جو سازمان ملل متحد
معاهدات و اصول ماورای جو سازمان ملل متحد

 

دانشنامه فضایی٬ سازمان فضایی ایران
مجله نجوم
پارس اسکای

آویا٬ پایگاه اطلاع‌رسانی هوافضای ایران

نظر خود را درباره دانش فضایی به آلکسا بگویید

قطار وبگردی

ايروشاپ٬ اولين فروشگاه اينترنتي تخصصي مهندسي هوافضا

پرسش و پاسخ‌های کانوت

صفحه نخست   .  درباره دانش فضایی   .  نقشه سايت   .  تماس با دانش فضایی  انوشه انصاری٬ بانوی ایرانی در فضا

 برداشت از مطالب وب‌سايت   دانش فضایی  به شرط ذكر منبع و ايجاد لينك به صفحه مطلب مورد نظر،  آزاد است