دانش فضایی

دانش فضایی

صفحه نخست . مقاله‌های علمی . تاریخچه سفر به فضا . اسپوتنیک۱ و مسابقه فضایی

 

دوشنبه, ۲ امرداد ۱۳۹۶

این مطلب تا کنون ۸۶۶۱ بار خوانده شده است

پنجشنبه، ۱۵ مهر ۱۳۸۹

اسپوتنیک۱ و مسابقه فضایی

 
اسپوتنیک۱ و مسابقه فضایی

این روزها که در هفته جهانی فضا قرار داریم صحبت درباره اسپوتنیک-۱ و آغاز عصر فضا فراوان شنیده می‌شود. اما بد نیست بدانید که پرواز تاریخی این ماهواره کوچک و ساده نه تنها آغاز عصر طلایی فضا را رقم زد بلکه شعله‌های رقابتی پر خرج و هیجان‌انگیز را نیز برافروخت که تا سالها پس از آن روشن بود. مسابقه فضایی بین دو ابرقدرت شرق و غرب از لحظه پرتاب اسپوتنیک-۱ آغاز و تا زمان قدم نهادن نیل ارمسترانگ بر سطح ماه ادامه یافت.

 

این روزها که در هفته جهانی فضا قرار داریم صحبت درباره اسپوتنیک-۱ و آغاز عصر فضا فراوان شنیده می‌شود. اما بد نیست بدانید که پرواز تاریخی این ماهواره کوچک و ساده نه تنها آغاز عصر طلایی فضا را رقم زد بلکه شعله‌های رقابتی پر خرج و هیجان‌انگیز را نیز برافروخت که تا سالها پس از آن روشن بود. مسابقه فضایی بین دو ابرقدرت شرق و غرب از لحظه پرتاب اسپوتنیک-۱ آغاز و تا زمان قدم نهادن نیل ارمسترانگ بر سطح ماه ادامه یافت.

مسابقه فضاییمسابقه فضایی
 

یک مهندس فضایی مشغول مونتاژ ماهواره اسپوتنیک۱ است


صدای بیپ بیپ منظمی که در یک صبح خنک پاییزی حدود پنجاه سال پیش٬ شهروندان آمریکایی را از خواب غفلت بیدار کرد٬ مربوط به ساعت‌های زنگ‌دار آنها نبود. بلکه سیگنال‌های منظم دریافتی از اولین ماهواره‌ی ساخت بشر بود که نوید دنیایی پر رونق‌تر و عصری جدید می‌داد.


چهارم اکتبر ۱۹۵۷ را بشر هیچگاه از یاد نخواهد برد٬ چرا که دانشمندان کشور اتحاد جماهیر شوروی سابق با پرتاب اسپوتنیک۱ به عنوان اولین نماد بشریت به فضا دروازه‌های دوره‌ی جدید تمدن را با همه‌ی مزایا و معایب خود به روی زمینیان باز کردند و بدین‌ سان اسپوتنیک۱ اولین دست‌ساخته بشریت نام گرفت که بی‌وزنی را تجربه کرد. 

اما این ماهواره کوچک که شکل کروی عجیب آن قرار بود ما را به یاد سایر اجرام سماوی اندازد غیر از شور و شعف جهانی به مناسبت ورود به عصر فضا، حسادت‌ها و وحشت‌هایی را نیز در آن سوی سیاره زمین، جایی که آمریکا می‌نامندش برانگیخته بود. اسپوتنیک۱ زمانی به فضا پرتاب شد که چند سالی از آغاز جنگ فرسایشی سرد گذشته بود. دو ابرقدرت آن زمان به شدت در راه رسیدن به تکنولوژی‌های نو با هم رقابت می‌کردند. تکنولوژی موشکی، فناوری اتمی و حالا دانش سفر به فضا.

آمریکایی‌ها از اینکه رقیب شماره یک به محدوده‌ای از جهان هستی دست یافته بود که آنها را توان نزدیک شدن به آن هم نبود، سخت برآشفته بودند. فشارهای عمومی بر سیاستمداران آمریکایی هر روز بیشتر می‌شد و حالا نگاه کردن به ستاره‌ی پر فروغی که حدود غروب آفتاب به سرعت از بالای سرشان رد می‌شد و با بیپ‌های منظم خود آرامش را از آنها گرفته بود، بیش از پیش موجبات تحقیر آنها را نیز فراهم می‌کرد. از همین لحظه‌ی تاریخی بود که مسابقه فضایی آغاز شد و تا سال‌ها بخش بزرگی از منابع مالی و توانایی فنی دو ابرقدرت زمان را به خود اختصاص داد.

حال مقوله جدیدی جنگ سرد را تحت تأثیر قرار داده بود. مسابقه‌ی بزرگی آغاز شده بود برای فتح فضا و به رخ کشیدن توانایی فنی شرق و غرب زمین. روس‌ها اما حسابی جلودار بودند. آنها اولین ماهواره و بلافاصله بعد از آن اولین موجود زنده را که سگی به نام لایکا بود را به مدار زمین ارسال کردند. شوروی‌ها همچنین در ادامه این مسابقه بزرگ نخستین انسان را به مدار زمین فرستادند. اولین ملاقات فضانوردان در فضا٬ نخستین بانوی فضانورد جهان٬ اولین راهپیمایی فضایی و بسیاری دیگر از نخستین‌های فضایی روز به روز موجبات تحقیر بیشتر رقیب غربی را فراهم می‌آورد.

موشک قاره‌پیمای آر-۷ بر سکوی پرتاب

در آن زمان توانایی فنی امریکایی‌ها برای ارسال محموله‌های سنگین به مدار زمین کافی نبود. در روزهای ابتدایی مسابقه‌ی فضایی توان موشکی ایالات متحده آمریکا از رقیب شرقی خود کمتر بود.برای اولین بار این شوروی‌ها بودند که نخستین موشک بین‌قاره‌ای جهان را (سال‌ها قبل از آغاز عصر فضا) ساختند. این موشک قدرتمند و باشکوه (R7) که به نوعی می‌توان آن را زائیده‌ی هنر و فناوری نامید، همان موشکی است که بعدها دانشمندان روسی با تغییر و تبدیلاتی از آن به عنوان موشک فضایی استفاده کردند. به همین دلیل بود که شوروی در مسابقه‌ی فضایی تا سالیان درازی از رقیب غربی خود جلو بود.

خروشچف، رئیس حزب کمونیست شوروی، در سفر تاریخی خود به آمریکا در سال ۱۹۶۱ توله‌ی متولد شده از یکی از سگ‌های فضانورد روسی را به عنوان هدیه برای دختر جان اف کندی، رئیس جمهور وقت ایالات متحده آمریکا به ارمغان آورد.

 این توله بعد از سفر فضایی مادرش به دنیا آمده بود و به نوعی نشان‌دهنده‌ی قدرت فنی اتحاد جماهیر شوروی در ارسال گونه‌های جانوری به فضا و بازگرداندن سالم آنها به زمین بود. قطعاً این هدیه سیاسی که نشانه‌ای از برتری روس‌ها بر آمریکایی‌ها بود به مذاق کندی خوش نیامد. خیلی‌ها معتقدند که این هدیه خفت‌آور یکی از دلایل عزم راسخ کندی برای انجام مأموریتی سترگ و بی‌نظیر توسط کشور متبوعش بوده و منجر به صدور فرمان تاریخی اعزام فضانورد آمریکایی به سطح ماه گردید.

کندی که با شعار برتری موشکی و فضایی نسبت به رقیب اصلی جنگ سرد، اتحاد جماهیر شوروی سابق٬ قدم به رقابت‌های انتخاباتی گذاشته بود تنها پس از چند ماه از تحویل گرفتن اتاق خود در کاخ سفید با خبر ویران‌كننده‌ی پرواز مداری یوری گاگارین نخستین فضانورد جهان از کشور پهناور شوروی روبرو شد.

کندی یادداشتی برای معاون خود لیندون بی جانسون نوشت و در آن از وی خواست که وضعیت ایالات متحده آمریکا را در زمینه‌ی تکنولوژی فضایی بررسی نماید و طرحی برای برتری این کشور در دسترسی به فضا ارائه کند. یک هفته‌ای طول کشید تا جانسون پاسخ خود را به پرزیدنت ایالات متحده آمریکا بنویسد. پاسخی که سرنوشت فعالیت‌های فضایی بشر را به شدت دگرگون کرد. در آن نامه جانسون قید کرده است سفر سرنشین‌دار به ماه آن قدر بزرگ و دست نیافتنی است که بتواند سال‌ها آمریکا را در حاشیه‌ی امنیت برتری در صنعت فضایی دنیا قرار دهد.

پرواز مداری و پرواز زیرمداری

 در مهندسی فضایی ما با دو اصطلاح پرواز مداری و پرواز زیرمداری مواجه هستیم. به هر محموله‌ای که بتواند از مرزهای فضا، یعنی ارتفاع ۱۰۰ کیلومتر از سطح دریا، فراتر رود، محموله‌ی فضایی گویند.  پرواز محموله فضایی که قادر به دستیابی به سرعت مداری باشد را پرواز مداری می‌نامند و این بدان معنی است که محموله فضایی از نظر تئوری تا ابد به دور زمین خواهد چرخید و سقوط نخواهد کرد. اما در پروازهای زیر مداری محموله تقریباً به صورت عمودی پرتاب می‌شود و پس از رسیدن به نقطه‌ی اوج مانند یک سنگ سقوط خواهد کرد.

پرواز مداری و پرواز زیرمداری

کمی بعد و پس از مذاکرات و مشورت‌های مفصل با کارشناسان و خبرگان و تنها کمی بیش از یک ماه پس از سفر تاریخی یوری گاگارین به فضا، رئیس جمهور آمریکا حمایت قاطع خود را از پروژه‌ای آن قدر عظیم و مشکل که از نظر او برتری آمریکا را در سفر به فضا اثبات نماید اعلام نمود. کار عظیم پروژه‌ی سفر به ماه اکنون رسماً آغاز شده بود و طبق وعده‌ی کندی می‌بایستی تا قبل از سال ۱۹۷۰ تحقق می‌یافت.

در آن زمان ناسا تنها توانسته بود یک نفر به نام آلن شپرد را از طریق پرواز زیرمداری به فضا بفرستد و فناوری فضایی آنها برای ارسال فضانوردی به مانند یوری گاگارین که سفر به فضا را از طریق یک پرواز مداری تجربه کرده بود بسیار عقب‌افتاده محسوب می‌شد.

خروشچف، رئیس حزب کمونیست شوروی، پرواز فضایی آلن شپرد نخستین فضانورد آمریکایی را در مقایسه با پرواز مداری یوری گاگارین به پرش یک کَک تشبیه کرده بود. حتی کارمندان و مهندسان ناسا نیز در آن زمان به آرزوی بلندپروازانه رئیس جمهور کشورشان با دیده تردید می‌نگریستند.

کنگره آمریکا با بودجه ۲۵ میلیارد دلاری ناسا موافقت کرد و بدینسان جنبش ملی بزرگی به راه افتاد تا آرزوی برتری‌جویانه‌ی یک ملت برآورده شود. در اوج این فعالیت‌ها حدود ۴۰۰ هزار نفر به طور مستقیم و غیر مستقیم در استخدام ناسا بودند و ۲۰ هزار شرکت، دانشگاه، مرکز تحقیقاتی و واحد صنعتی مختلف برای ناسا کار می‌کردند.

در دوازدهم سپتامبر ۱۹۶۲ جان اف کندی در نطقی تاریخی در دانشگاه رایس رسماً استراتژی فضایی ایالات متحده آمریکا برای ارسال و بازگرداندن فضانورد به ماه تا پایان دهه 60 را ارائه نمود. در آن نطق مهیج جمله‌ای تأثیرگذار وجود دارد که می‌گوید:

"ما انتخاب کردیم که تا پایان این دهه به ماه سفر کنیم و کارهای مهم دیگری انجام دهیم؛ نه به این خاطر که آنها اهدافی سهل‌الوصول هستند بلکه اتفاقاً به این دلیل که این اهداف بسیار سخت می‌باشند."


حدود یک ماه بعد وی در دیدار خود با جیمز وب رئیس وقت ناسا گفته است که:

"سفر به ماه از نقطه‌نظر سیاسی و سیاست بین‌المللی بسیار حائز اهمیت است و گر نه در شرایط عادی ما نمی‌بایستی چنین حجم عظیمی از پول را خرج سفر به فضا کنیم. من شخصاً زیاد به فضا علاقه‌مند نیستم. البته که فضا خوب است و ما بهتر است بدانیم آن بالا چه خبر است. ما آماده هستیم که مبالغ معقولی را در این باره خرج کنیم. اما اکنون ما بودجه فوق‌العاده‌ای برای این طرح در نظر گرفته‌ایم و همه طرح‌های داخلی خود را فدای این ایده بزرگ نموده‌ایم. از نظر من تنها دلیل منطقی این کار این است که به آنها (شوروی‌ها) نشان دهیم که هر چند ما سفر به فضا را چند قدمی پشت سر آنها آغاز کرده‌ایم اما به یاری خدا از آنها سبقت خواهیم گرفت."

این همه نشان از آن دارد که انگیزه‌ی اصلی ایالات متحده آمریکا از برداشتن چنین گام بزرگی تنها کسب برتری و از آن مهمتر اعتبار بین‌المللی بوده است. البته نباید از نظر دور داشت که قدم گذاشتن در چنین راه سختی علاوه بر کسب اعتبار بین‌المللی در زمینه‌ی فناوری و دانش که منجر به توسعه‌ی بازارهای بین‌المللی خواهد شد، باعث رونق دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی و به طبع آنها دانش‌محور شدن اقتصاد کشور نیز خواهد گردید.

 شاید همین تفکر آینده‌نگرانه به موضوع بود که سران سیاسی کاخ سفید را مجاب کرد تا چنین سرمایه‌ی هنگفتی را (۲۵ میلیارد دلار) خرج سفر ۱۲ فضانورد به ماه کنند. تاریخ نشان داد که این پیش‌بینی کاملاً درست و به جا بوده و اثرات آن کار عظیم تا امروز موجبات رونق اقتصادی آمریکا را فراهم آورده است.

قدم زدن بر ماه٬ آرزویی که محقق شد

بسیاری لحظه‌ی تاریخی قدم گذاشتن نیل آرمسترانگ بر سطح ماه را در ۲۰ام جولای ۱۹۶۹ زمان پایان مسابقه‌ی فضایی می‌دانند که با برتری آمریکا در آخرین و مشکل‌ترین مرحله این مسابقه توأم بود. اما برخی نیز با به رخ کشیدن توانایی‌ها و جلوداری چند ساله‌ی شوروی، این کشور را پیروز سر به زیر و آرام این چشم و هم‌چشمی فضایی می‌دانند.

 

.  شهرام یزدان‌پناه، پژوهشگر٬ نویسنده و مدرس دانش و فناوری فضایی .

 

... پی‌نوشت:
به منظور کسب آگاهی ار برنامه‌های هفته جهانی فضا به وب‌سایت سازمان فضایی ایران مراجعه فرمایید.

 

شهرام یزدان‌پناه   تاریخچه سفر به فضا   ماهواره   اسپوتنیک۱   هفته جهانی فضا   مسابقه فضایی   پروژه آپولو   آپولو۱۱   نیل آرمسترانگ   عصر فضا   ایالات متحده آمریکا در فضا   اتحاد جماهیر شوروی سابق در فضا   

کلیدواژه‌ها:

ارسال به بالاترین  ارسال به دنباله  ارسال به فیس‌بوک  ارسال به دلیشز  ارسال به گوگل بوکمارک  ارسال به گوگل باز  ارسال به کلوب دات کام  


آخرین مطالب منتشر شده در دانش فضایی

چند مطلب تصادفی از دانش فضایی

::  m.nezaphat  ::
این سایت برای من جزو اولین مطالب جالب وخواندنی است که پی می گیرم . وازشما برای ارسال مطالب سودمند سپاسگذارم
محمدرضانظافت

دانش فضایی از این موضوع به خود می‌بالد.در ضمن مطلب ارزشمند شما در مورد چارطاقی‌ها را بسیار سودمند یافتیم.

دانش فضایی:

::  امین  ::
به نظر من هم این شوروی ها بودن که برنده هستن. توجه کنید که اگه شوروی ها تو عصری که هنوز کامپیوتر متولد نشده بود اینقدر بلند پروازی نمیکردن الآن شاید هنوز انسان به فضا نرفته بود.
یه پیشنهاد هم دارم و اونم اینه که بخش "نظر شما چیست" رو حرفه ای تر کنید تا نظرات راحت تر و با کیفیت بیشتری منتشر بشه. اینطور به نظر میرسه بخش نظر ندارید!

با سپاس از شما
لطفا پیشنهادات خود را در مورد تغییر در سیستم نظرخواهی برایمان ارسال نمایید تا در اولین فرصت بررسی و اقدام گردد.
از این که به دانش فضایی لطف دارید بسیار سپاسگزاریم

دانش فضایی:

::  ali khorshidi  ::
نخستین ماهواره دانش آموزی ایران ماهواره دانش آموزی ایران به مناسبت هفته جهانی فضا رونمایی شد.
این پروژه هم اکنون در انتظار حمایت ها و صدور مجوز ها برای پرواز به ارتفاع 30 کیلومتری است!
www.ali.khorshidi.net

جناب آقای علی خورشیدی

تبریکات صمیمانه همگی همکاران دانش فضایی را پذیرا باشید. برایتان پیروزی و سربلندی آرزو داریم.

امیدواریم حوصله نموده و مختصری از پروژه ماهواره دانش‌آموزی خود را برای مطالعه سایر دوستانمان آماده و ارسال نمایید تا در همین وبسایت منتشر گردد.

دانش فضایی:

::  علی خورشیدی بنام  ::
با عرض سلام و خسته نباشید!
خبر ساخت نخستین ماهواره دانش آموزی ایران (البرز-ست1)‌در تارنمای خبرگزاری پانا قرار داده شد!
http://www.irpana.ir/showNews.aspx?CID=0000545032.html

::  reza  ::
ممنون

::  سید   ::
مطالب بسیار عالی بود

::  آرش  ::
سلام
چرا یک مدته که خبرنامه سایت کار نمیکند
من قبلا مطالب را از طریق ایمیل در یافت می کردم

با عرض پوزش به دلیل برخی مشکلات مدتی است که مطلب جدیدی به سایت اضافه نشده است. به زودی چاره ای خواهیم اندیشید

دانش فضایی:

::  سعید  ::
سایت خوبی دارید و مقاله هاتون خیلی زیبا و خواندنی هستند. امیدوارم هر روز با قدرت و توان بیشتری به کارتان ادامه بدهید.

نظر شما چیست؟                         
 
*  نام و نام خانوادگی
*  پست الکترونیک
(نمایش داده نخواهد شد)
آدرس وبگاه

دانش فضایی همواره آماده پاسخگویی به پرسش‌های شما درباره مقالات منتشر شده٬ است .

شما همچنین می‌توانید با استفاده از این فرم اطلاعات تکمیلی خود را درباره این مطلب با سایر خوانندگان دانش فضایی به اشتراک بگذارید.

 

صفحه نخست

رویدادهای فضایی

مقاله‌های علمی

مراكز فضایی دنیا

اینترنت و فضا

ارتباط با ما

درباره دانش فضایی

انوشه انصاری

ایران در فضا

رادیو دانش فضایی

تلویزیون دانش فضایی



آخرین مطلب:

 

RSS Feed

با عضو شدن در لیست علاقمندان دانش فضایی، اولین کسی باشید که مطالب این وب‌سایت را می‌خوانید٬ می‌بینید یا می‌شنوید:

::  عضو شوید  ::


دوست دانش فضایی شوید

فیدبرنر دانش فضایی دانش فضایی در توییتر دانش فضایی در فیس‌بوک دانش فضایی در فرندفا دانش فضایی در پیغامک 

تبلیغات
موسسه طبیعت آسمان شب٬ فروشنده انواع تلسکوپ و دوربین دوچشمی٬ میکروسکوپ٬ لوازم عکاسی٬ سه پایه و مقر٬٬ کتاب و پوستر و طراح و سازنده انواع رصدخانه و آسمان نما
خرید و فروش انواع تلسکوپ
 

 

معرفی یک کتاب فضایی
معاهدات و اصول فضای ماورای جو سازمان ملل متحد
معاهدات و اصول ماورای جو سازمان ملل متحد

 

دانشنامه فضایی٬ سازمان فضایی ایران
مجله نجوم
پارس اسکای

آویا٬ پایگاه اطلاع‌رسانی هوافضای ایران

نظر خود را درباره دانش فضایی به آلکسا بگویید

قطار وبگردی

ايروشاپ٬ اولين فروشگاه اينترنتي تخصصي مهندسي هوافضا

پرسش و پاسخ‌های کانوت

صفحه نخست   .  درباره دانش فضایی   .  نقشه سايت   .  تماس با دانش فضایی  انوشه انصاری٬ بانوی ایرانی در فضا

 برداشت از مطالب وب‌سايت   دانش فضایی  به شرط ذكر منبع و ايجاد لينك به صفحه مطلب مورد نظر،  آزاد است