دانش فضایی

دانش فضایی

صفحه نخست . مقاله‌های علمی . تاریخچه سفر به فضا . آغاز و پایان یک ایندیور

 

جمعه, ۳ آذر ۱۳۹۶

این مطلب تا کنون ۵۱۲۷ بار خوانده شده است

‌شنبه، ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۰

آغاز و پایان یک ایندیور

 
آغاز و پایان یک ایندیور

 در سال ۱۹۸۷ و در حالی که تنها یک سال از فاجعه انفجار شاتل فضایی چالنجر می‌گذشت، کنگره ایالات متحده آمریکا موافقت خود را با ساخت یک شاتل فضایی جدید اعلام نمود که قرار بود به جای چالنجر وارد سرویس سفرهای فضایی ناسا شود. این گونه بود که شاتل فضایی ایندیور پا به عرصه وجود گذاشت.

 

جیمز کوک و کشتی ایندیور

در آوریل سال ۱۷۷۰ میلادی، جیمز کوک، کاپیتان پرآوازه بریتانیایی سوار بر کشتی سلطنتی خود که ایندیور نامیده می‌شد، برای اولین بار ساحل شرقی سرزمین ناشناخته جنوبی را که بعدها استرالیا نام گرفت، رویت کرد. او که برای رسیدن به این هدف حدود دو سال بادبان برافراشته بود حتما نمی‌توانست باور کند که کمی بیش از دو قرن پس از او ایندیور دیگری با مردان و زنان شجاعی بر عرشه، راه اکتشاف دنیا را در پیش خواهد گرفت و همین مسافت را در کمتر از یک ساعت خواهد پیمود.

تلفظ صحیح لغت Endeavour در فارسی "اندور" است، اما چون"ایندیور" مصطلح‌تر می‌باشد، ما نیز در این مقاله از همان تلفظ استفاده کرده‌ایم.

ایندیور را در لغت تلاش و کوشش هدفمند معنی کرده‌اند و شاید چنین معنی باشکوهی و چنان تاریخ ماجراجویانه‌ای که این نام بر دوش می‌کشد، سازندگان آخرین شاتل فضایی ایالات متحده را متقاعد کرد تا نظرات دو دانش‌آموز آمریکایی را برای نامیدن این سفینه فضایی به نام ایندیور بپذیرند.

 در سال ۱۹۸۷ و در حالی که تنها یک سال از فاجعه انفجار شاتل فضایی چالنجر می‌گذشت، کنگره ایالات متحده آمریکا موافقت خود را با ساخت یک شاتل فضایی جدید اعلام نمود که قرار بود به جای چالنجر وارد سرویس سفرهای فضایی ناسا شود. با اینکه قرار بود شاتل فضایی ایندیور را با قطعات به جا مانده از شاتل‌های فضایی دیسکاوری و آتلانتیس بسازند ساخت آن حدود ۲/۲ میلیارد دلار هزینه در برداشت و شرکت سازنده خود را تا مرز ورشکستگی کشاند. در نهایت در سال ۱۹۹۱ میلادی شاتل فضایی ایندیور به ناسا تحویل گردید اما اولین پرواز فضایی آن یک سال بعد اتفاق افتاد.

ایندیور در زمان تحویل به ناسا از نظر تجهیزات و وسایل، مدرن‌ترین شاتل فضایی ناسا بود. کامپیوترهای قوی‌تری بر روی این ناو فضایی نصب شده بودند و همچنین سیستم پیشرانه آن در نوع خود منحصر به فرد بود. . پس از آنکه تجهیزات جدید در پروازهای فضایی متعدد امتحان خود را پس دادند، این امکانات به دو شاتل فضایی فعال دیگر نیز اضافه شد. از جمله آنها بازوی رباتیک جدیدی بود که مجهز به یک دوربین پیشرفته و ابزار لیزری ویژه جهت کمک کردن به فضانوردان شاتل برای پیدا کردن هرگونه صدمه‌ای بر بال‌ها و دماغه این فضاپیما است. فضاپیمای ایندیور پس از بازسازی‌ها و تجدید نظرهای متعدد، اکنون مجهز به تجهیزاتی است که می‌تواند به شبکه برق ایستگاه بین‌المللی فضایی متصل شده و بدینسان مدت زمان ماموریت شاتل فضایی از ۱۱ روز به ۲۸ روز افزایش یافته است.

تصویری زیبا از شاتل فضایی ایندیور در مدار٬ مأموریت STS130
تصویری زیبا از شاتل فضایی ایندیور در مدار٬ مأموریت STS130


با احتساب ماموریت جاری (STS134)، شاتل فضایی ایندیور جمعا ۲۵ بار به فضا سفر کرده است و بدین ترتیب در مقام تعداد ماموریت‌های فضایی بین شاتل‌های‌ فضایی دیگر، قبل از شاتل فضایی چالنجر که خیلی زود جوان‌مرگ شد، رتبه یکی مانده به آخر را  از آن خود کرده است. شاید بتوان دلیل این موضوع را در ساخت دیرهنگام ایندیور جستجو کرد.

اما تعداد کمتر ماموریت فضایی چیزی از اهمیت و ویژگی‌های سفرهای این شاتل جوان و پیشرفته کم نمی‌کند. برخلاف انتظار، لیست افتخارات شاتل فضایی ایندیور بسیار بلند بالا است. اولین راهپیمایی سه نفره فضانوردان، طولانی‌ترین راهپیمایی فضایی پس از ماموریت آپولو۱۷ و اولین تعمیر یک تلسکوپ فضایی در مدار از جمله عملیاتی بود که توسط فضانوردان شاتل فضایی ایندیور در ماموریت‌های مختلف انجام گرفته است.

یکی از مهیج‌ترین ماموریت‌های فضانوردان ایندیور اتفاقا در اولین پرواز مداری این فضاپیما صورت گرفت. در هفتم ماه می ۱۹۹۲ زمانیکه شاتل فضایی ایندیور برای نخستین بار راهی مدار زمین گردید کمی کمتر از دو سال از پرتاب ناموفق ماهواره مخابراتی اینتل‌ست ۶اف۳ می‌گذشت. موتور مرحله سوم این ماهواره روشن نشده بود و بنابراین ماهواره همچنان در مدار پارکینگ خود در ارتفاع حدود ۳۰۰ کیلومتری به دور زمین می‌چرخید و نتوانسته بود خود را به مدار زمین‌آهنگ در ۳۶۰۰۰ کیلومتری سطح زمین برساند. سه فضانورد از هفت خدمه ماموریت STS49 به مدت ۸ ساعت و در قالب چندین راهپیمایی فضایی موفق شدند موتور مرحله سوم این ماهواره را تعویض و مجددا آن را در مدار رها کنند تا راهی خانه فضایی خود در مدار ژئوسنکرون شود.

ماموریت جاری شاتل فضایی ایندیور قرار بود آخرین ماموریت شاتل‌های فضایی ایالات متحده آمریکا باشد. اما با تامین شدن بودجه یک ماموریت اضافی، این شاتل فضایی آتلانتیس خواهد بود که پرونده پر افتخار و در عین حال دراماتیک شاتل‌های فضایی را برای همیشه خواهد بست.

اما آنچه مسلم است ماموریت جاری شاتل فضایی ایندیور که با کد پروازی STS134 انجام خواهد شد، آخرین ماموریت شاتل فضایی ایندیور است. ایندیور قرار است که پس از بازگشت از این ماموریت برای همیشه در مرکز علوم کالیفرنیا واقع در شهر لس‌آنجلس آرام گیرد. بازوی رباتیک کانادارم این شاتل قرار است به کشور سازنده آن یعنی کانادا ارسال گردد تا در موزه‌ای که هنوز مشخص نشده است به معرض نمایش همیشگی گذاشته شود.

تعمیر ماهواره مخابراتی در مدار زمین توسط خدمه شاتل فضایی ایندیور
تعمیر ماهواره مخابراتی Intelsat VI F-3 در مدار
توسط خدمه ماموریت فضایی STS49

شاتل فضایی ایندیور در دوران خدمت ۲۰ ساله خود و در طی بیست و پنج ماموریت فضاییش جمعا ۱۴۸ فضانورد را به فضا برده است (برخی از فضانوردان چندین بار سفر با شاتل‌های فضایی را تجربه می‌کنند) و ۴۴۲۹ بار زمین را دور زده است و می‌توان گفت که حدود ۲۸۰ روز از این ۲۰ سال را در فضا سپری کرده است. ایندیور یک بار در کنار ایستگاه فضایی میر و ۱۰ بار در کنار ایستگاه فضایی بین‌المللی پهلو گرفته است و جمعا سه ماهواره را در مدار رها کرده است.

فرمانده مارک کلی، خلبان گرگوری جانسون، متخصص اول ماموریت مایکل فینک، متخصص دوم ماموریت روبرتو ویتوری از آژانس فضایی اروپ، متخصص سوم ماموریت آندرئو فیوستل و نهایتا متخصص چهارم ماموریت گرگوری چامیتوف، شش خدمه ماموریت فضایی STS134 را تشکیل می‌دهند. مایکل فینک، آندرئو فیوستل و گرگوری چامیتوف سه فضانوردی خواهند بود که قرار است چهار راهپیمایی فضایی برنامه‌ریزی شده را انجام دهند. این راهپیمایی‌های چهارگانه آخرین راهپیمایی فضایی خدمه شاتل‌های ایالات متحده خواهد بود.

فرمانده مارک کلی، خلبان گرگوری جانسون، متخصص اول ماموریت مایکل فینک، متخصص دوم ماموریت روبرتو ویتوری از آژانس فضایی اروپ، متخصص سوم ماموریت آندرئو فیوستل و نهایتا متخصص چهارم ماموریت گرگوری چامیتوف، شش خدمه ماموریت فضایی STS134 را تشکیل می‌دهند. مایکل فینک، آندرئو فیوستل و گرگوری چامیتوف سه فضانوردی خواهند بود که قرار است چهار راهپیمایی فضایی برنامه‌ریزی شده را انجام دهند. این راهپیمایی‌های چهارگانه آخرین راهپیمایی فضایی خدمه شاتل‌های ایالات متحده خواهد بود.

اما شاتل ایندیور ماموریت پایانی خود را با حادثه آغاز کرده است. در چهاردم مارس گذشته، حدود یک هفته قبل از تعطیلات نوروز ایرانی، جیمز وانوور، مهندس شرکت یونایتد اسپیس آلیانس در حالی که روی سکوی پرتاب شاتل فضایی ایندیور مشغول به کار بود، سقوط کرد و جان سپرد. مقامات ناسا می‌گویند که این اولین سانحه از این دست در طی دوران خدمت شاتل‌های فضایی بوده است.

قطعا در روزهای آینده همه چشم‌ها به این ماموریت واپسین شاتل فضایی ایندیور دوخته خواهد شد و نفس‌ها تنها زمانی از روی آرامش آزاد خواهند شد که ایندیور بار دیگر و این بار برای همیشه روی سطح سیاره آبی رنگ ما آرام گیرد.

. شهرام یزدان‌پناه، پژوهشگر، نویسنده و مدرس دانش و فناوری فضایی .
 

شاتل فضایی

در اولین دهه از آغاز عصر فضا و شاید قبل از آن، طراحی و ساخت وسیله‌ای كه بتواند مانند هواپیما پرواز كرده، به فضا برود، بازگردد و مجدداً مورد استفاده قرار گیرد ذهن بسیاری از مهندسان فضایی را به خود مشغول كرده بود. ایده به نظر خیلی ساده می‌آمد که مزیت عمده مزیت آن كاهش چشمگیر هزینه‌ها بود. در دهه ۶۰ میلادی، مطالعات اولیه بر روی این ایده، ناسا را به این نتیجه رساند كه طرح باید حول یك وسیله شبیه هواپیما با بدنه برآزا دنبال شود. پس از تكمیل طرح اولیه، ریچارد نیكسون، رئیس جمهور وقت ایالات متحده آمریکا، در پنجم ژانویه ۱۹۷۲ با امضای سندی، رسماً موافقت خود را با آغاز این پروژه ملی اعلام كرد.

طراحان و مهندسان در طراحی مفهومی این پروژه به این نتیجه رسیدند كه قسمت رفت و برگشتی این سامانه (یا همان شاتل در تصور عموم) باید شبیه هواپیمایی با بال دلتا و بدنه نسبتاً پهن باشد كه قابلیت حمل فضانورد و انواع محموله‌ها و همچنین پهلوگیری در فضا را داشته باشد. همچنین دو موتور راكتی پیشران جامد باید به عنوان بوستر در اولین مرحله پرتاب جهت تامین بیشتر نیروی پیشران ایفای نقش کنند. این دو موتور پس از خاموشی و سقوط در دریا قابل استفاده مجدد خواهند بود. تنها قسمت یكبار مصرف این سامانه، تانك پیشران مایع بزرگی است كه وظیفه تأمین سوخت و اکسیدکننده مایع را برای موتورهای راکتی شاتل در مراحل پایانی پرواز بر عهده دارد.

شركت راکول اینترنشنال كه در آن زمان شركت راکول آمریكای شمالی نام داشت، طی قراردادی شش ساله، به عنوان پیمانکار اصلی برای ساخت بخش مدارگرد بازگشتی انتخاب شد. ساخت موتور پیشران مایع اصلی نیز كه در قسمت عقب همین مدارگرد تعبیه می‌شد به یكی از زیرمجموعه‌های همین شركت، راكت‌دین، واگذار شد. ساخت بوسترهای پیشران جامد نیز به طور مشترک به شرکت‌های تیوکول كِمیکال، مک‌دانل داگلاس و یونایتد اسپیس بوسترز واگذار شد. تیوکول طراحی و ساخت پیشران جامد را بر عهده داشت، مک‌دانل داگلاس موظف به توسعه سازه بوسترها بود و تست و مونتاژ هم بر عهده یونایتد اسپیس بود.

شاتل فضایی انترپرایز بر دوش هواپیمای اصلاح شده ۷۴۷ ناسا
شاتل فضایی انترپرایز بر دوش هواپیمای اصلاح شده ۷۴۷ ناسا

اولین پرواز آزمایشی شاتل فضایی، كه انترپریز نام داشت، بر دوش یك هواپیمای بهینه‌سازی شده بوئینگ۷۴۷، در اوت ۱۹۷۷ و در مركز پروازهای فضایی مارشال انجام پذیرفت. شاتل در ارتفاع ۲۳۰۰۰ پایی زمین (حدود ۷ كیلومتری) از هواپیمای بوئینگ رها شد و با موفقیت در باند مركز فرود آمد. دیگر آزمیش‌های پروازی نیز در همین مركز پیگیری شد.

شاتل فضایی كلمبیا اولین پرواز فضایی آزمایشی این سامانه را در ۱۲ آوریل ۱۹۸۱، درست ۲۰ سال بعد از سفر
یوری گاگارین به فضا، به نمایش گذاشت. این پرواز پنجاه و چهار ساعته كاملاً موفقیت‌آمیز، حامل دو فضانورد به نام‌های جان یانگ و رابرت كریپن بود. این پرواز، اولین پرواز فضایی بشر بود كه طی آن فضاپیما به زمین بازمی‌گشت و مانند یك هواپیما بر روی باند می‌نشست.

شاتل‌های فضایی تا لحظه نگارش این مقاله جان ۱۴ فضانورد را در طی دو حادثه شاتل چالنجر٬ سال ۱۹۸۶ و شاتل کلمبیا٬ سال ۲۰۰۳ گرفته‌اند.  از این جهت می‌توان شاتل‌های فضایی را دراماتیک‌ترین خاطره فضایی بشر نامید.

منبع: دانشنامه فضایی ایران

برای نگارش این مطلب از منابع زیر استفاده شده است:
      ... Space Shuttle Endeavour
        ... NASA's space shuttle page
        ... STS-134
        ... شاتل فضایی


دانش فضایی شما را به خواندن مطالب زیر نیز دعوت می‌کند:
        ... آخرین پرواز شاتل فضایی ایندیور
        ... راهپیمایی فضایی برای خنک شدن (STS131)
        ... عکاسی از شاتل فضایی
        ... خطر بزرگی که از کنار گوش شاتل فضایی آتلانتیس گذشت

شهرام یزدان‌پناه   تاریخچه سفر به فضا   شاتل فضایی   ایالات متحده آمریکا در فضا   فضاپیما   

کلیدواژه‌ها:

ارسال به بالاترین  ارسال به دنباله  ارسال به فیس‌بوک  ارسال به دلیشز  ارسال به گوگل بوکمارک  ارسال به گوگل باز  ارسال به کلوب دات کام  


آخرین مطالب منتشر شده در دانش فضایی

چند مطلب تصادفی از دانش فضایی

نظر شما چیست؟                         
 
*  نام و نام خانوادگی
*  پست الکترونیک
(نمایش داده نخواهد شد)
آدرس وبگاه

دانش فضایی همواره آماده پاسخگویی به پرسش‌های شما درباره مقالات منتشر شده٬ است .

شما همچنین می‌توانید با استفاده از این فرم اطلاعات تکمیلی خود را درباره این مطلب با سایر خوانندگان دانش فضایی به اشتراک بگذارید.

 

صفحه نخست

رویدادهای فضایی

مقاله‌های علمی

مراكز فضایی دنیا

اینترنت و فضا

ارتباط با ما

درباره دانش فضایی

انوشه انصاری

ایران در فضا

رادیو دانش فضایی

تلویزیون دانش فضایی



آخرین مطلب:

 

RSS Feed

با عضو شدن در لیست علاقمندان دانش فضایی، اولین کسی باشید که مطالب این وب‌سایت را می‌خوانید٬ می‌بینید یا می‌شنوید:

::  عضو شوید  ::


دوست دانش فضایی شوید

فیدبرنر دانش فضایی دانش فضایی در توییتر دانش فضایی در فیس‌بوک دانش فضایی در فرندفا دانش فضایی در پیغامک 

تبلیغات
موسسه طبیعت آسمان شب٬ فروشنده انواع تلسکوپ و دوربین دوچشمی٬ میکروسکوپ٬ لوازم عکاسی٬ سه پایه و مقر٬٬ کتاب و پوستر و طراح و سازنده انواع رصدخانه و آسمان نما
خرید و فروش انواع تلسکوپ
 

 

معرفی یک کتاب فضایی
معاهدات و اصول فضای ماورای جو سازمان ملل متحد
معاهدات و اصول ماورای جو سازمان ملل متحد

 

دانشنامه فضایی٬ سازمان فضایی ایران
مجله نجوم
پارس اسکای

آویا٬ پایگاه اطلاع‌رسانی هوافضای ایران

نظر خود را درباره دانش فضایی به آلکسا بگویید

قطار وبگردی

ايروشاپ٬ اولين فروشگاه اينترنتي تخصصي مهندسي هوافضا

پرسش و پاسخ‌های کانوت

صفحه نخست   .  درباره دانش فضایی   .  نقشه سايت   .  تماس با دانش فضایی  انوشه انصاری٬ بانوی ایرانی در فضا

 برداشت از مطالب وب‌سايت   دانش فضایی  به شرط ذكر منبع و ايجاد لينك به صفحه مطلب مورد نظر،  آزاد است