دانش فضایی

دانش فضایی

صفحه نخست . ایران در فضا . نقاط مداری، دارایی ایرانیان در فضا

 

پنجشنبه, ۵ امرداد ۱۳۹۶

این مطلب تا کنون ۱۰۵۸۹ بار خوانده شده است

دوشنبه، ۲۳ خرداد ۱۳۹۰

نقاط مداری، دارایی ایرانیان در فضا

 
نقاط مداری، دارایی ایرانیان در فضا

اتحادیه بین‌المللی مخابرات راه دور٬ آی تی یو موظف است محدوده مشخص و کوچکی از مدار زمین ثابت را که یک نقطه مداری نامیده می‌شود٬ به اولین کشور درخواست کننده واگذار نماید. کشورها برای این نقاط مداری هیچ هزینه‌ای پرداخت نمی‌کنند اما داشتن چنین مایملکی در فضا برای هر ملتی بسیار ارزشمند و استراتژیک است. از این رو است که نقاط مداری را دارایی ملت‌ها در فضا می‌نامند.

 

پرواز در بی وزنی

تصور عامه مردم بر این عقیده استوار است که اگر آنقدر از زمین دور شوی که مرز اتمسفر را پشت سر بگذاری و به اصطلاح وارد خلاء شوی٬ شرایط بی‌وزنی حاکم خواهد شد. اگر شما هم یکی از همان‌هایی هستید که چنین تصوری دارند لطفا در نگاه خود تجدید نظر کنید. واقعیت این است که با دور شدن از زمین٬ وزن فضانوردان و یا ماهواره‌ها کاهش می‌یابد٬ اما بی‌وزن نمی‌شوند. از این رو است که تمامی محموله‌های فضایی اعم از سرنشین‌دار مانند شاتل‌های فضایی و یا بدون سرنشین مانند ماهواره‌های اطراف زمین٬ باید دائماْ به دور زمین بچرخند تا سقوط نکنند.

 چرخش دائم محموله‌های فضایی به دور زمین٬ نیروی گریز از مرکزی به وجود می‌آورد که با نیروی وزن آنها در آن مدار خاص برابر است. از آنجاییکه حالا دیگر می‌دانیم با دور شدن از زمین وزن هم اندک اندک کاهش می یابد٬ انتظار داریم سرعت چرخش محموله‌های فضایی دورتر از سطح زمین کمتر از سرعت چرخش آنهایی باشد که در نزدیکی زمین حرکت می کنند.

اجازه دهید موضوع را با طرح یک مثال دنبال کنیم. اگر شما روزی بتوانید سوار بر یک فضاپیمای سرنشین‌دار مانند
سایوز  روس‌ها شوید و راهی ایستگاه بین المللی فضایی در ارتفاع حدود ۴۰۰ کیلومتری زمین گردید٬ باید با سرعتی حدود ۲۹ هزار کیلومتر بر ساعت به دور زمین بچرخید تا سقوط نکنید. حال اگر کم کم ارتفاع خود را افزایش دهید و به حدود ارتفاع ۳۶۰۰۰ کیلومتری سیاره زیبایمان برسید٬ سرعت لازم برای سقوط نکردن به حدود ۱۱ هزار کیلومتر بر ساعت کاهش می یابد.

حال بگذارید یک خبر هیجان‌انگیز را نیز چاشنی این سطور نماییم. سرعت زاویه‌ای شما در این ارتفاع دقیقا برابر سرعت چرخش زمین به دور خود است. بنابراین اگر مداری که شما بر روی آن و در فاصله ۳۶ هزار کیلومتری زمین می چرخید بر فراز خط استوای زمین واقع باشد٬ از نظر شما و همینطور از نظر اعضای خانواده‌اتان٬ شما بر فراز زمین معلق ایستاده‌اید. حقیقت ماجرا اینجا است که شما در حال چرخش هستید منتها با سرعتی دقیقا برابر سرعت چرخش زمین به دور خودش .

خوب اگر قرار باشد که اعضای خانواده شما هر روز پیامی برایتان بفرستند٬ قطعا آرزو می کنند که شما سفر فضایی خود را روی چنین مداری برنامه‌ریزی کرده باشید. دلیل آن هم خیلی واضح است٬ چون آنها همیشه خواهند دانست که شما در کجای آسمان هستید و برای ارسال یک پیام رادیویی ناچار نخواهند بود که آنتن ماهواره‌ای خود را در چهارگوشه آسمان برای یافتن شما به حرکت درآورند.

نگاه از بالا به یک ماهواره زمین ثابت
نگاه از قطب شمال به یک ماهواره زمین ثابت

 این دقیقاْ همان مزیت بزرگی است که ماهواره‌های مخابراتی برای ارسال امواج تلویزیونی و رادیویی از آن استفاده می‌کنند. به همین دلیل است که آنتن‌های ماهواره‌های مخابراتی را روی جهت خاصی ثابت نصب می نمایند. این مزیت بزرگ اما یک عیب بزرگتر از خود دارد. این مدار خاص که دارای چنین قابلیت بزرگی است منحصر به فرد است. یک دایره٬ درست بر فراز خط فرضی استوای زمین و به ارتفاع ۳۵۸۷۶ کیلومتری سطح دریاهای آزاد که باید پذیرای صدها ماهواره مخابراتی باشد.

از آنجاییکه ماهواره‌های مخابراتی باید امواج رادیویی بسیار پرقدرتی را به سمت زمین گسیل نمایند٬ نمی‌توان این ماهواره‌ها را خیلی نزدیک به هم قرار داد. همچنین این ماهواره‌ها چندان هم در جای خود ثابت نیستند و در اثر اغتشاشات مداری اندکی به شرق و غرب موقعیت خود منحرف می شوند. بنابراین برای پرهیز از تصادم ماهواره‌ها٬ عدم تداخل رادیویی و استقرار آسان یک ماهواره جدید٬ معمولاْ محدوده‌ای از این دایره را یک نقطه مداری نامیده و آن را به اولین درخواست کننده واگذار می نمایند. کشورها برای این نقاط مداری هیچ هزینه‌ای پرداخت نمی‌کنند اما داشتن چنین امکانی در فضا بسیار ارزشمند و استراتژیک است. از این رو است که نقاط مداری را دارایی ملت‌ها در فضا می‌نامند.

تصویری از تجمع ماهواره‌های مخابراتی روی مدار زمین ثابت یا کمربند کلارک
تصویری از تجمع ماهواره‌های مخابراتی روی مدار زمین ثابت یا کمربند کلارک

واضح است که معمولاْ بر سر این نقاط مداری در مدار زمین ثابت٬ جنگ و دعوای فراوانی بر پا است و دولت‌ها در کمین نشسته‌اند تا این دارایی با ارزش فضایی را از چنگ یکدیگر درآورند. خوب هرجا دعوا هست٬ قاضی هم وجود دارد. قاضی جهانی این کار بزرگ و پردردسر اتحادیه‌ای بین‌المللی است به نام اتحادیه بین‌المللی مخابرات راه دور٬  آی تی یو (ITU) که مقر اصلی آن در ژنو است.

اتحادیه بین‌المللی مخابرات راه دور٬ آی تی یو

این سازمان درخواست‌های دولت‌ها را برای نقاط مداری دریافت نموده٬ نقاط مداری را واگذار می‌کند و مراقبت می‌نماید که این نقاط مخصوصا آنهاییکه مشتری بیشتری دارند٬ خالی نمانند. از این رو وقتی کشوری موفق می‌شود یک نقطه مداری را تصاحب کند٬ مهلتی از آی تی یو دریافت می‌کند تا ماهواره مخابراتی خود را ساخته و در آن نقطه مداری قرار دهد.

اگر نقطه مداری پر طرفداری بدون دلیل موجه برای مدتی خالی باقی بماند٬ آی تی یو حق دارد که مالکیت کشور اول را لغو و نقطه مداری را به تملک کشور دیگری درآورد. این همان بلایی است که این روزها دارند سر یکی از سه نقطه مداری کشور عزیزمان در می‌آورند.

در حدود سال ‌۱۳۵۶ خورشیدی بود که ایران با تلاش فراوان و پیشدستی زیرکانه توانست سه نقطه مداری استراتژیک در مدار زمین ثابت را از آن خود سازد. نقاطی بسیار ایده‌آل که در موقعیت‌های ۲۶ ٬ ۳۴ و ۴۷ درجه شرقی قرار گرفته‌اند.

بلافاصله مذاکرات برای ساخت و پرتاب اولین ماهواره‌ی مخابراتی ایران با طرف‌های خارجی آغاز شد که باعث گردید نام ماهواره‌های زهره از سال ۱۳۵۶ خورشیدی بر زبان‌ها افتد. اما تمامی این طرح‌ها با پیروزی انقلاب اسلامی متوقف شد و آغاز جنگ تحمیلی نیز مزید بر علت گردید تا صنعت فضایی ایران رکودی ۱۵ ساله را تجربه نماید. در دهه‌ی ۷۰ میلادی، برخی از دولتمردان تلاش کردند تا مجدداً بحث ماهواره‌ی مخابراتی ایران را در اولویت قرار دهند.

 اما این بار بیش از تحریم‌های خارجی، مخالفت‌های داخلی سد راه فضایی شدن ایران گردید. نقاط مداری در حال از دست رفتن بودند و ایران مجبور بود از کشورهایی که ماهواره‌هایی در مدار زمین ثابت داشتند بخواهد تا ماهواره‌های مستعمل و در حال مرگ خود را به جایگاه مداری ایران منتقل نمایند تا ITU از نظر قانونی قادر به بازپس‌گیری این نقاط ارزشمند و استراتژیک از ایران نباشد.

هزینه‌های سرسام‌آور انتقال و نگه‌داری ماهواره‌های مرده در سه نقطه‌ی مداری ایران و اصرار کارشناسان مخابراتی ایران باعث شد تا نهایتـاً شورای اقتصاد و شورای عالی امنیت ملی در سال ۱۳۸۳ موافقت خود را با برگزاری مناقصه‌ای بین‌المللی برای خرید و پرتاب نخستین ماهواره‌ی مخابراتی ایران به وزارت پست و تلگراف و تلفن آن زمان اعلام نمایند. اما تحریم‌های بین‌المللی باعث شد تا علی‌رغم انعقاد قرارداد با یک شرکت روسی، زهره‌های یک تا سه همچنان به منزل خود نرسند.

حال با خبر شده‌ایم که نقطه مداری ۲۶ درجه شرقی که یکی از باارزش‌ترین نقاط مداری ایران است در شرف از دست رفتن می‌باشد. اما حقیقت ماجرا چیست؟ ماهواره‌های مخابراتی غیر از موقعیت فیزیکی که در نقطه مداری خاصی اشغال می کنند به دلیل قدرت بسیار زیاد امواج رادیویی که به سمت زمین گسیل می‌دارند٬ باید فاقد ماهواره همسایه تا شعاع خاصی باشند. چون در آن صورت تداخل امواج رادیویی باعث خواهد شد که گیرندگان امواج٬ با مشکلات عدیده‌ای روبرو شوند. بنابراین امکان دارد که کشوری نقطه مداری مطلوبی داشته باشد اما به دلیل وجود یک ماهواره مخابراتی در همسایگی قادر به عملکرد در محدوده خاصی از امواج رادیویی نخواهد بود.

گویا خالی ماندن نقطه مداری ۲۶ درجه برای مدت طولانی٬ از ماهواره‌ای با اصالت ایرانی٬ باعث شده است تا دندان طمع کنسرسیومی از شرکت مخابراتی کشور قطر و شرکت یوتل‌ست فرانسوی برای ارسال یک ماهواره مخابراتی در کنار گوش نقطه مداری ما٬ تیز شود. این ماهواره جدید که قرار است در سال ۲۰۱۳ به مدار ۲۵ و نیم درجه شرقی٬ یعنی دقیقا در همسایگی خیلی نزدیک نقطه مداری ایران اعزام گردد٬ قطعا باعث خواهد شد تا ماهواره قطری٬ فرانسوی و ماهواره مستاجر ما قادر نباشند از باند کی یو که برای ماهواره‌های مخابراتی خیلی هم مهم است به درستی استفاده کنند. همین موضوع باعث شده است که تیم قطری٬ فرانسوی جنجال جدیدی به راه اندازند که ایران حق ندارد یک نقطه مداری را برای مدتی چنین طولانی خالی از ماهواره‌ای که رسما در تملک خود است نگه دارد.

ایران ادعا دارد که در این مدت دو ماهواره به نمایندگی از زهره٬ از نقطه مداری ایران استفاده‌کرده‌اند. اولی٬ ماهواره‌ای به نام PAS-5 متعلق به اینتل‌ست که یک شرکت آمریکایی است و دومی ماهوره‌ای متعلق به خود یوتل‌ست (طرف مقابل دعوای جدید با ایران) که در اجاره عرب‌ست٬ یک شرکت خدمات ماهواره‌ای از کشور عربستان سعودی٬ بوده است.

 عربستان سعودی نیز ادعای ایران را پذیرفته و قبول کرده است که طبق یک قرارداد مجزایی٬ بخشی از ظرفیت ماهواره‌ای که خود از یوتل‌ست اجاره کرده بود را به ایران و به نام ماهواره زهره اجاره داده است.

Pas-5 telecommunication Satellite
ماهواره مخابراتی PAS-5

اما فرانسه مدعی است که در درجه اول عربستان اجازه انجام چنین کاری را نداشته است و در درجه دوم چنین عملیاتی نمی‌تواند متن صریح قانون را که می گوید٬ کشور مالک نقطه مداری باید استفاده از آن را با ماهواره در تملک خود آغاز نماید٬ تحت تاثیر قرار دهد.

به نظر می‌رسد تحرکات جدید و جدی‌ای نیز از طرف ایرانی آغاز شده است. این ماجرا هنوز به نتیجه قاطع و رأی نهایی نرسیده است اما در ظاهر امر شرایط ایران به عنوان یکی از طرف‌های این پرونده چندان قوی به نظر نمی‌رسد. دانش فضایی آرزو می‌کند که مسئولان سازمان فضایی ایران و همه دولتمردانی که به نوعی در این قضیه دخیل هستند٬ با توجه ویژه به این پرونده رسیدگی کنند و از به تاراج رفتن دارایی ایرانیان در فضا جلوگیری نمایند.

.  شهرام یزدان‌پناه، پژوهشگر٬ نویسنده و مدرس دانش و فناوری فضایی .


برای تهیه این مطلب از منابع زیر استفاده شده است:
       ... Iran’s Claims About Satellite Service
       ... ماهواره امید و عصر فضایی ایران
 

دانش فضایی مطالعه مطالب زیر را نیز به شما توصیه می‌کند:
       ... مدارهای فضایی شناور یا مدارهای غیر کپلری
       ... مکانیک مدارهای فضایی، قوانین حرکت سیاره‌ای کپلر
       ... اتحادیه بین‌المللی مخابرات راه دور٬ آی تی یو
       ... تلاش ايران برای حفظ نقاط مداری در فضا
       ... ماهواره 'ایران ست' روسی؟

       ... پرواز گرانش صفر
 

ایران در فضا   شهرام یزدان‌پناه   مدار زمین ثابت   ماهواره مخابراتی   مدار ژئوسنکرون   مدار ژئواستیشنری   نقطه مداری   مدار ماهواره   مکانیک مدارهای فضایی   رویدادهای فضایی   اتحادیه بین‌المللی مخابرات راه دور   ITU   ماهواره زهره   نقاط مداری ایران   ماهواره   

کلیدواژه‌ها:

ارسال به بالاترین  ارسال به دنباله  ارسال به فیس‌بوک  ارسال به دلیشز  ارسال به گوگل بوکمارک  ارسال به گوگل باز  ارسال به کلوب دات کام  


آخرین مطالب منتشر شده در دانش فضایی

چند مطلب تصادفی از دانش فضایی

::  بانگ  ::
این مطلب در وب سایت بانگ به اشتراک گذاشته شد.

::  رؤيا صبانيا  ::
سلام
الآن كه اين مطلب را مي نويسم روز پنجشنبه و روز تولد حضرت علي (ع)است كه به مناسبت اين روز فرخنده ماهواره بر سفير رصد به فضا پرتاب شد .آيا اينگونه ماهواره ها مي توانند پاسخگوي طرف مقابل باشد ؟

خیر نمی تواند
متاسفانه ماهواره رصد یک ماهواره کوچک است که در مدارهای کم ارتفاع زمینی معروف به LEO به دور زمین می چرخند. برای نجات نقاط مداری باید یک ماهواره فعال مخابراتی را به مدار کلارک که به GEO معروفند ارسال کنیم.
در هر حال دانش فضایی این موفقیت بزرگ را به همه تلاشگران صنعت فضایی کشور تبریک می گوید.
به امید پیروزی های بیشتر

دانش فضایی:

::  مجله علمی کائسنا  ::
"نقاط مداری، دارایی ایرانیان در فضا" در کائسنا نیز منتشر شد.

::  ناصر شریفی  ::
با سلام و عرض ارادت.
چندی است خواهر زاده ام علاقه وافری به مسائل نجون و به خصوص فضا نوردی را نشان می دهد. بنده دانش عمومی را که در این خصوص داشتم در اختیارش گذاشتم اما او خواهان دانش تخصصی است. با توجه به اینکه تازه کار است و سنی در حدود ۱۵ سال دارد ، به دنبال دائره المعارف ها و کتب تخصصی به زبان ساده برای او هستم. می خواستم بدانم آیا مرجع خاصی و یا انتشارات ویژه ای را می شناسید که بنده با مراجعه به آن کتب را بازبینی و خریداری کنم؟ ممنون از راهنمایی شما.

شما می‌توانید با فروشگاه آسمان طبیعت شب تماس بگیرید.

دانش فضایی:

::  Kasara  ::
Heckuva good job. I sure appreacite it.

::  فاطمه زینلی  ::
من خیلی از این بابت خوشحالم

::  فاطمه زینلی  ::
دارایی ایرانیان در فضا به تمام اسرار اسمانها دست میابند

::  شكوفه كريمي  ::
با سلام مطالبتون كافي بود اما من يه در خواست دارم كه شايد بتونيد كمكم كنيد.يه مقاله كامل در مورد لينک داده های مخابرات ماهواره ای ميخواهم .كه توضيحات كامل باشد لازم دارم اما يافتنش سخته.لطف ميكنيد راهنمايي كنيد .با تشكر

راستش نفهمیدیم شما دقیقا چه می‌خواهید

دانش فضایی:

::  abtin daryani  ::
باسلام.
ببخشید می خواستم بدونم چرا ماهواره ها در مدار GEO(42164کیلومتری از مرکز زمین)قرار می گیرند سرعتشان با کره ی زمین یکی می شود؟این فاصله چگونه به دست می آید؟ عرض و طول جغرافیایی در سایر مدار ها نسبت به آن چگونه به دست می آید؟ ممنون

شما برای یافتن این پاسخ باید کمی صبر کنید تا ما قسمت چهارم سلسله مقالات مکانیک مدارهای فضایی را منتشر کنیم

دانش فضایی:

نظر شما چیست؟                         
 
*  نام و نام خانوادگی
*  پست الکترونیک
(نمایش داده نخواهد شد)
آدرس وبگاه

دانش فضایی همواره آماده پاسخگویی به پرسش‌های شما درباره مقالات منتشر شده٬ است .

شما همچنین می‌توانید با استفاده از این فرم اطلاعات تکمیلی خود را درباره این مطلب با سایر خوانندگان دانش فضایی به اشتراک بگذارید.

 

صفحه نخست

رویدادهای فضایی

مقاله‌های علمی

مراكز فضایی دنیا

اینترنت و فضا

ارتباط با ما

درباره دانش فضایی

انوشه انصاری

ایران در فضا

رادیو دانش فضایی

تلویزیون دانش فضایی



آخرین مطلب:

 

RSS Feed

با عضو شدن در لیست علاقمندان دانش فضایی، اولین کسی باشید که مطالب این وب‌سایت را می‌خوانید٬ می‌بینید یا می‌شنوید:

::  عضو شوید  ::


دوست دانش فضایی شوید

فیدبرنر دانش فضایی دانش فضایی در توییتر دانش فضایی در فیس‌بوک دانش فضایی در فرندفا دانش فضایی در پیغامک 

تبلیغات
موسسه طبیعت آسمان شب٬ فروشنده انواع تلسکوپ و دوربین دوچشمی٬ میکروسکوپ٬ لوازم عکاسی٬ سه پایه و مقر٬٬ کتاب و پوستر و طراح و سازنده انواع رصدخانه و آسمان نما
خرید و فروش انواع تلسکوپ
 

 

معرفی یک کتاب فضایی
معاهدات و اصول فضای ماورای جو سازمان ملل متحد
معاهدات و اصول ماورای جو سازمان ملل متحد

 

دانشنامه فضایی٬ سازمان فضایی ایران
مجله نجوم
پارس اسکای

آویا٬ پایگاه اطلاع‌رسانی هوافضای ایران

نظر خود را درباره دانش فضایی به آلکسا بگویید

قطار وبگردی

ايروشاپ٬ اولين فروشگاه اينترنتي تخصصي مهندسي هوافضا

پرسش و پاسخ‌های کانوت

صفحه نخست   .  درباره دانش فضایی   .  نقشه سايت   .  تماس با دانش فضایی  انوشه انصاری٬ بانوی ایرانی در فضا

 برداشت از مطالب وب‌سايت   دانش فضایی  به شرط ذكر منبع و ايجاد لينك به صفحه مطلب مورد نظر،  آزاد است