دانش فضایی

دانش فضایی

صفحه نخست . مقاله‌های علمی . زندگی در فضا . آيا‌ حیات زمینی منشاء کیهانی دارد؟

 

دوشنبه, ۳ مهر ۱۳۹۶

این مطلب تا کنون ۱۲۱۱۷ بار خوانده شده است

دوشنبه، ۲۸ شهریور ۱۳۹۰

آيا‌ حیات زمینی منشاء کیهانی دارد؟

 
آيا‌ حیات زمینی منشاء کیهانی دارد؟

صدها سال است که بشر با طرح پرسشی بنیادین درباره آغاز حیات٬ تلاش دارد تا صرف‌نظر از داستانهای مذهبی در این باره٬ چگونگی پیدایش و تکوین حیات بر روی زمین را بفهمد تا بتواند به سراغ پرسشی بزرگتر برود که به راستی داستان آفرینش چگونه نوشته شده است؟ در این مقاله دکتر بهروز یزدان‌پناه برای درک چگونگی آغاز حیات بر روی زمین٬ شما را به سراغ اجزای تشکیل دهنده حیات خواهد برد. با او همراه شوید!

 

. منبع:  آيا‌ حیات زمینی منشاء کیهانی دارد؟  .

پروتئین‌ها ملكول‌های پلیمری هستند كه از كنار هم قرار گرفتن آمینواسید‌ها تشكیل می‌شوند، در واقع آمینواسید‌ها نقش مونومر را برای آنها دارند.

خوب به زبان ساده‌تر یعنی این‌كه اگر پروتئین را یك دیوار آجری در نظر بگیریم، آمینواسیدها آجرهای تشكیل‌دهنده این دیوار هستند. حالا دیواری را فرض كنید كه از چندتایی آجر مختلف كه هر كدام شكل و اندازه و رنگ مختلفی دارد، ساخته شده باشند.  به نظر شما چند دیوار مختلف می‌توان با این آجرها ساخت؟ واضح است كه چیدمان‌های مختلف آجرها، شكل‌های گوناگونی از دیوار را ایجاد می‌كنند. همین اتفاق در ساختمان پروتئین‌ها نیز روی می‌دهد. كل حیات در كره زمین از ۲۰ ملكول آمینواسید پایه‌ای ساخته شده است كه توسط آنها پروتئین‌هایی كه عملكردهای مختلف زیستی دارند ساخته شده‌اند.

توالی آمینواسید یك پروتئین تعیین‌كننده ساختار ملكول است، یك تغییر كوچك در توالی آمینواسید می‌تواند تاثیرات عمیق بیولوژیكی روی ساختار كلی و عملكرد پروتئین‌ها داشته باشد. اما آیا مساله به همین سادگی است؟

تمامی موجودات زنده ساكن سیاره زمین همین ۲۰ نوع آمینواسید را در ساختار‌های بیولوژیكی خود دارند در حالی كه ما در محیط زیست شاهد زندگی هزاران نوع و گونه مختلف جانوری و گیاهی هستیم. به نظر می‌رسد كه با تغییر آرایش آمینواسیدها در ساختار سلول‌های اولیه حیات، سطوح مختلفی از زندگی با توانایی‌ها و امكانات متنوع پدید آمده و این تنوع زیستی بی‌مانند را به وجود آورده‌اند. حالا سوال مهمی كه مطرح می‌شود این است كه آیا اگر آمینواسیدها به عنوان آجرهای شكل‌دهنده ساختار زیستی در شرایط مختلفی قرار گیرند، می‌توانند باعث پیدایش حیات در آن محیط جدید شوند؟

پژوهشگران بر این باورند كه زمین برای اولین بار در بیش از ۳ میلیارد سال قبل شاهد حضور دسته‌ای متشكل از بیست آمینواسید در كنار یكدیگر بود كه منجر به تولید اولین پروتئین‌های شكل‌دهنده حیات در این سیاره شدند٬ دسته‌ای كه بعدها جعبه ابزار استاندارد حیات روی زمین را تشكیل دادند.

این باور كه حیات روی زمین از این جعبه ابزار افسانه‌ای شكل گرفته باشد مورد قبول همه محققان نیست. فرضیات و گمان‌های متعددی درباره حیات و چگونگی شكل‌گیری آن در زمین وجود دارد كه متاسفانه تعداد بسیار كمی از آنها قابلیت تست ، تحقیق و ارزیابی را دارا می باشند. اما با این فرضیه جدید٬ جعبه ابزار ۲۰ تایی آمینواسیدها را خیلی خوب می‌شد ارزیابی كرد. خب دانشمندان هم دست به كار شدند و آزمایشی طراحی كردند تا متوجه شوند كه آیا بیست آمینواسیدی كه سنگ بنای حیات زمینی هستند، تصادفی انتخاب شده‌اند یا طبق اصولی خاص و بر اساس معیارهای مشخصی دستچین گشته‌اند. همچنین دانشمندان بی‌صبرانه منتظرند تا نتایج آزمایش‌ها به آنها بگوید كه آیا این دارودسته بیست‌تایی آمینواسیدی تنها گزینه‌های موجود بودند كه می‌توانستند این نقش را برعهده گیرند؟ به مفهومی دیگر آیا می‌توان حیات از نوعی دیگر را در جایی دیگر یافت؟ بگذارید بی پرده برویم سراغ پرسش اصلی: آیا حیات مختص‌ سیاره زمین است؟

در ابتدا و قبل از پرداختن به این پرسش‌های فیلسوفانه اجازه دهید ببینیم اصلا آمینواسید چیست؟ آمینواسیدها ملكول‌هایی هستند كه از پایه كربن، هیدروژن، اكسیژن و نیتروژن ساخته شده‌اند. آنها به شكل‌های مختلفی به هم متصل می‌شوند و ساختارهای تركیبی بزرگ‌تری به نام پروتئین را تشكیل می‌دهند كه پایه و اساس عملكردهای مختلف زیستی و حیات هستند. امروزه دانشمندان می‌دانند كه بی‌نهایت آمینواسید گوناگون وجود دارند كه حیات زمینی با انتخاب اجباری یا اختیاری تنها ۲۰ عدد از آنها شكل گرفته، گونه گونه شده، تكامل یافته و به اشكال متنوع امروزی در آمده است.

پژوهشگران برای این‌كه بتوانند دركی صحیح از آنچه منجر به شكل‌گیری حیات در سیاره زمین شده است به دست آورند، اقدام به شبیه‌سازی روزگاری از سیاره زمین نمودند كه حدس زده می‌شود میلیاردها كاندیدای اسیدآمینویی برای شكل دادن حیات وجود داشتند. آنها برای شروع كار آمینواسیدهای یافت شده از شهاب سنگ مورچیسون كه سال ۱۳۴۸ خورشیدی در استرالیا كشف شده بود را مبنای تحقیقات خود قرار دادند. عمر این سنگ آسمانی به اوایل تشكیل منظومه شمسی برمی‌گردد و عناصر یافت شده در دل آن مثالی مناسب از تركیبات موجود منظومه شمسی در زمانی قبل از آغاز حیات روی زمین است.

سپس دانشمندان از مدل‌سازی‌های كامپیوتری برای تخمین خواص اساسی ۲۰ آمینواسید سازنده حیات در زمین استفاده كردند تا با اندازه‌گیری مشخصاتی همچون اندازه، توانمندی تركیب، آب دوستی (میزان تمایل یك ماده نسبت به آب) معیاری برای توانایی آمینواسیدها برای تركیب و ساخت پروتئین‌های سازنده حیات پیدا كنند. نتایج بسیار هیجان‌انگیز بود. محققان دریافتند كه وجود بیست آمینواسید ساختاری در تمام اشكال حیات زمینی به هیچ وجه تصادفی نبوده است. آنها متوجه شدند كه بعید به نظر می‌رسد، شانس به تنهایی در چیدن این جعبه ابزار تولید حیات در كنار هم و انتخاب آنها نقش داشته باشد. حال دانشمندان باید می‌رفتند سراغ یافتن پاسخ پرسشی جدید كه این ۲۰ آمینواسید چگونه انتخاب شدند تا زیبایی زندگی را به رخ زمین بنشانند.

محققان بر این باورند كه حیات روی زمین از نوعی انتخاب طبیعی برای برگزیدن ۲۰ نوع آمینواسید مخصوص استفاده كرده است. انتخاب طبیعی كه برای تكامل شناسان واژه آشنایی است می‌گوید كه پیدایش گونه‌های مختلف حیات در روی زمین ناشی از عملكرد بهتر گونه‌ای نسبت به گونه‌ای دیگر و طبیعتا چیرگی آن‌گونه بر سایر همنوعان خود است. نتیجه، سیر تكاملی یك موجود تك سلولی به انسانی بالغ و هوشمند است كه خود اكنون در حال بازخوانی شجره‌نامه خانوادگی خویش است.

انتخاب طبیعی به زبانی دیگر برتری یافتن یك گونه برگونه دیگر است كه با توجه به میزان تطبیق گونه پیروز با محیط زیست و شرایط دشوار آن تعریف می‌شود. بر اساس این تعریف، گونه‌ای كه با شرایط محیطی خود سازگاری بیشتری دارد، می‌تواند به حیات و تولید مثل خود ادامه داده، ازدیاد نسل نماید و با چیرگی بر سایر گونه‌های مشابه خود طبیعتا برگزیده شود.

درست مشابه همین بحث در آمینواسید‌ها هم قابل طرح است. بر اساس همین تئوری بود كه دانشمندان تركیبات متنوعی از آمینواسید‌ها را مورد مطالعه قرار دادند تا دریابند كه چه عاملی باعث انتخاب طبیعی این ۲۰ آمینواسید معروف شده است. اما هیچ یك از تركیبات مورد مطالعه به طور كامل كاندیدای مناسبی برای تولید حیات از نوعی غیر از گونه زمینی شناخته نشد و تكثیر و تولید هیچ تركیب دیگری از آمینواسیدها به نتیجه نرسید یا در صورت نتیجه دادن، ادامه پیدا نكرد و در جایی متوقف گردید. بنابراین هنوز دانشمندان از پاسخ به این پرسش كه چگونه انتخاب طبیعی موجب برگزیده شدن این ۲۰ آمینواسید شده است، عاجزند.

دانش امروزی ما گواه این مطلب است كه آمینواسیدهایی غیر از آن بیست نمونه خوش‌شانس نیز در برخی موارد توانسته‌اند سر از ساختاز ژنی موجودات زنده درآورند. ما همه این موارد را در دسته ناهنجاری‌های ژنتیكی مثل جهش‌های ژنی، نقص‌های مادرزادی و در كل بیماری یا مشكل دسته‌بندی می‌كنیم.

نتایج تحقیقات و مشاهدات عینی حكایت از آن دارد كه طبیعت در انتخاب خود برای برگزیدن ۲۰ آمینواسید زندگی ساز شاهكاری مثال زدنی كرده است كه نتیجه آن میلیون‌ها گونه زیستی بزرگ و كوچك امروزی است. اما این آمینواسیدهای معجزه گر از كجا آمده‌اند؟


 
. اسید‌های آمینه همراه شهاب سنگ‌ها به زمین آمده‌اند
امروزه مشاهدات و اكتشافات انجام شده در سایر اجرام سماوی جای هیچ شكی باقی نگذاشته است كه آمینواسیدها در جاهای دیگری از منظومه شمسی غیر از زمین نیز بوفور یافت می‌شوند. اولین نشانه‌ها از شهاب سنگ‌هایی به دست آمد كه گرفتار میدان گرانشی زمین شده و بر سطح این سیاره سقوط كرده‌اند. ابتدا گمان بر این بود كه شاید یافته‌های فوق ناشی از رسوخ آمینواسیدهای زمینی به دل این سنگ‌های آسمانی بوده است.

اما خیلی زود و با كشف ساختار متفاوت این آمینواسیدهای كشف شده، امید تازه‌ای در دل جویندگان موجودات فضایی كاشت. این موضوع باعث شد تا دور تازه‌ای از پژوهش‌ها برای یافتن منابع جدید آمینواسیدها تعریف گردد و پروژه‌های تازه‌ای پر پرواز گیرند. بعد از آن بود كه دانشمندان با مطالعه نمونه‌های جمع آوری شده توسط كاوشگر فضایی استارداست از غبار یك دنباله‌دار دریافتند كه آمینواسید‌ها گویا در منظومه شمسی پراكنده‌اند.

اما تمام این یافته‌ها فقط باعث شده است تا تعداد پرسش‌های پیش روی محققان سیر صعودی گیرد. به راستی حیات روی زمین از كجا نشأت گرفته است؟ آیا می‌توان انتظار داشت كه روزی بتوانیم در سیارات دیگری زندگی پیدا كنیم؟ اگر پاسخ به این پرسش مثبت است، حیات فرازمینی چه شكلی است؟ دانشمندان بخصوص در حال بررسی این موضوع هستند كه چگونه تركیب‌های گوناگونی از آمینواسید‌ها باعث پیدایش گونه‌های مختلف حیات می‌شود؟

و پرسش آخر این‌كه با ایجاد تغییر در تركیبات گوناگون و توالی تركیبی مجموعه‌های مختلف آمینواسیدی قادر به ایجاد چه تغییراتی در پروتئین‌های سازنده زندگی خواهیم بود؟ یافتن این پاسخ‌ها می‌تواند علاوه بر روشن ساختن یكی از اساسی‌ترین پرسش‌های بشری مبنی بر چگونگی پیدایش حیات، عصر جدیدی از فناوری‌های زیستی را نیز فراروی بشر كنجكاو قرار دهد.

. بهروز یزدان‌پناه، آستروبیولوژیست٬ پژوهشگر و ژورنالیست علمی  .


دانش فضایی مطالعه مطالب مرتبط زیر را نیز به شما توصیه می‌کند:
       ... نیم قرن در جستجوی موجودات هوشمند فضایی
       ... لذت یافتن یک موجود فضایی
       ... جستجوی حیات در سیارات فراخورشیدی
       ... گياهانی که برای سفر به مریخ آماده می‌شوند

مقاله‌های علمی   زندگی در فضا   بهروز یزدان‌پناه   آفرینش   موجودات فضایی   حیات فرازمینی   خرده‌سیارک   آستروبیولوژی   

کلیدواژه‌ها:

ارسال به بالاترین  ارسال به دنباله  ارسال به فیس‌بوک  ارسال به دلیشز  ارسال به گوگل بوکمارک  ارسال به گوگل باز  ارسال به کلوب دات کام  


آخرین مطالب منتشر شده در دانش فضایی

چند مطلب تصادفی از دانش فضایی

::  شقایق ایماندار  ::
سلام و خیلی ممنون برای این مقاله آموزنده.
من از آقای دکتر یزدان‌پناه یک سوال دارم. آیا گیاهان هم از این ۲۰ آمینو اسید به وجود آمده‌اند؟
منتظر پاسخ شما هستم.

سلام خانم ایماندار،ممنون که سوال پرسیدین.درمورد سوالی که پرسیدین باید بگم در گیاهان ۲۵ تا ۳۰ نوع اسید آمینه پروتئینی و همچنین ۵۰ نوع اسید آمینه دیگر که وارد ساختمان پروتئین ها نمی شوند وجود دارند
ارادتمند
بهروز یز‌دان‌پناه

دانش فضایی:

::  ملیکا بیدابادی  ::
درود بر شما وبا سپاس فراوان بابت قرار دادن این مطلب
برای من یک سوالی پیش امده واونم اینه که در اولین موجود تک سلولی پروتوئین وجود داشته واینکه امینو اسید ها در بدن ان به چه ترتیبی قرار گرفته اند؟آیا این آمینو اسید ها در شرایط خاصی میتوانند وجود داشته باشند؟چون در سا یر کرات هنوزآمینواسیدی پیدا نشده البته تا جایی که بنده اطلاع دارم.منتظر پاسخ شما هستم.

سوال خیلی هوشمندانه ای پرسیدید،باید بگویم اینکه پروتیین و سایر ترکیبات اولین تک سلولی ها چه بوده هنوز هم با ابهاماتی همراه است ولی نظریه ای که رواج دارد حاکی از آن است که چون در آغاز پیدایش حیات اتمسفر به این شکل وجود نداشت تا زمین را از گزند اشعه ماورائ بنفش مصون نگه دارد٬ احتمال می دهند اولین گروه از ملکول های ساختاری مثل پروتیین ها و اسید های چرب ابتدایی در حباب هایی در عمق اقیانوس تشکیل شدند چون در عمق آب اشعه ماورائ بنفش نفوذ نمی کند.اطلاعات دانشمندان راجع به اولین تک سلولی هنوز هم آن چنان دقیق نیست.

در مورد سوال بعدی باید بگم بله آمینواسید ها هم مانند سایر ملکول‌ها در شرایط دمایی،اسیدی(ph) و ... خاصی می توانند به بقای خود ادامه دهند و اینکه تاکنون در خیلی از سیارات یافت نشده احتمالا به همین دلیل است.

دانش فضایی:

::  سید صادق حسینی هاشمی  ::

سلام
چرا آمینو اسیدی با ساختار متفاوت که در شهاب سنگ یافت شد دلیلی بر این است که این آمینو اسید منشایی غیر از کره زمین دارد؟ آیا امکان این وجود ندارد که این تفاوت ساختار در کره زمین ایجاد شده باشد؟
با تشکر فراوان از شما

باید بگم آمینو اسیدی که در شهاب سنگ یافت شده نمی تونه دلیل خیلی قطعی باشه که منشا آمینواسید ها جایی غیر از سیاره زمین بوده باشد،این فرضیه ای است که هنوز هم جای بحث دارد.این احتمال که آمینواسیدی در اثر تغییرات محیط زمین دچار تحول گردد چیزی است که دانشمندان با شبیه سازی شرایط محیطی سیاره مورد نظر و مقایسه آن با شرایط زمین در آغاز پیدایش حیات سعی در یافتن آن دارند.

دانش فضایی:

::  فرزاد ترابی  ::
با درود بر همه دست اندرکاران این اطلاع رسانی،
بسیار عالی بود.بهره مند شدیم.
سپاسگزارم.
سوالی هم داشتم کمی دور از این مطلب : برای من منشاء و علت نیروی جاذبه اجرام به هم مفهوم نیست. اگر منبع خوبی هم بهم معرفی کنید ممنون می شوم.
با تشکر
فرزاد

برای درک این موضوع باید قانون جهانی گرانش نیوتن را بخوانید. البته که دانشمندان هنوز در فهم ماهیت نیروی جاذبه و چگونگی پیدایش آن دچار مشکل هستند اما آن را پذیرفته‌اند .

دانش فضایی:

::  محمد جمشیدی  ::
با عرض سلام و تشکر از آقای یزدان پناه
می خواستم بدونم با چه آزمایشی هایی این ۲۰ نوع آمینه اسید شناخته می شوند ؟
آرزوی موفقیت بیش از پیش برای گردانندگان و نویسندگان این سایت بویژه آقایان بهروز وشهرام یزدان پناه دارم

یکی از این آزمایش ها بر اساس واکنش یک سری از معرف ها با ماده مورد نظر می باشد،که اساس این آزمایش رنگ سنجی است.یعنی وقتی معرف را با ماده مورد نظر که می خواهیم آن را از نظر نوع آمینواسید بسنجیم مخلوط کنیم یک واکنش رنگی ایجاد می شود که بر اساس رنگ مورد نظر ما پی به نوع آمینواسید می بریم،البته لازمه بگم برای هر نوع آمینواسیدی یک معرف مشخص وجود داره.البته روش های دیگه ای هم وجود داره که مهم ترین آن ها روش ملکولی می باشد که بر اساس ساختار ژنی آن را بررسی می کنند.

دانش فضایی:

::  ليلا  ::
مرسي از وبگاه حرفه اي شما اما الان وقت ندارم بعدا مطالعه مي كنم

!!!

دانش فضایی:

::  Ashkan  ::
بدترین رنگ برای پس زمینه سایت رنگ مشکی است ! تا جایی که من نتونستم متن جالبتون رو تا آخر دنبال کنم !

واقعا متاسفیم. حتما تغییر خواهیم داد

دانش فضایی:

::  amirnezam amiri  ::
فوق‌العاده بود. من کلا این سایت را دوست دارم چون به نظر من اولین سایت به روزی که اطلاعات کامل و با جزئیاتی را روی آن می شود پیدا کرد.
واقعا از وجود این سایت خوشحالم

از اظهار لطف و محبت شما ممنونیم و خوشحالیم که توانسته‌ایم به درستی انجام وظیفه کنیم.

دانش فضایی:

::  Hona Monfared  ::
ممنون از مطالب مفيد تون
ما رو فراموش نكنيد ما به اطلاعات شما نياز داريم تا به گذشته و اينده تاريكمون پي ببريم

::  HAMD MOHAMMADI  ::
با تشکر از اطلاعات مفیدتون لطفا اگر امکان دارد در مورد نظریه بینگ بنگ مطلبی بنویسید تشکر

::  Ja7ad  ::
با احترام وبا تشکر از دکتر یزدان پناه،
در صورت امکان به این سوال جواب دهید منتظر پاسخ آن خواهم بود:آیا طیف های نوری هم در ساختار آمینو اسید ها و ماهیت آنها تاثیر دارد؟اگر خیر: حفظ ترکیب آنها به چه شکل است؟ اگر بله:باید نحوه چینش و فاصله ستارگان از هم نیز در نوع و پیدایش اسیدهای آمینه و فضای استقرار آنها تاثیر داشته باشد،این دگرگونی با این فراوانی چه توجیهی در مورد امینو اسید ها در بر دارد؟

اگر منظورتان از طیف نوری کل طیف امواج الکترومغناطیسی است٬ باید بگویم بله تاثیر دارد،چون نور ماورائ بنفش می تواند در ساختار نوکلئوئید ها و چینش آن ها تغییر ایجاد نماید،خانه ای هم که آجرهایش نامرتب چیده بشود تغییر شکل میدهد!!!
ولی در محدوده طیف نور مرئی معمولا خطری آمینواسیدها را تهدید نمی کند.خوب ما خیلی خوش شانس هستیم که زمین با جو فوق‌العاده‌اش و لایه ارزشمند ازن خود تمام طیف خطرناک نور خورشید را فیلتر کرده و فقط به بخشی که برای ادامه حیات ضروری است اجازه عبور داده می‌شود..

دانش فضایی:

::  پوریا بهرامی  ::
آقای دکتر یزدان پناه بابت مطالب زیبا و آموزندتون واقعا تشکر میکنم امیدوارم بازم از این مطالب جالب در این جا برای ما به نمایش بگذارید!!!!

::  الهی  ::
سلام
سایت شما بسیار عالی است
اما من یک سوال داشتم
میتوانید بگوید فضانوردان از رفتن به فضا چه کمکی برای مردم میکنند مثلاً به کشت و کشاورزی کمک میکند اما من باقی را نمی فهمم
اگر بگویید خوشحال میشوم

به نظر شما ۱۰۰ سال پیش فعالیتهای دو برادر که خیلی ها آنها را دیوانه می انگاشتند برای ساختن یک ارابه پرنده که شکل واقعا وسخره ای داشت هیچ کمکی به مردم دنیا دنیا نکرد؟ امروز شما به لطف همان تلاشهایی که روزگاری کاملا بی مورد به نظر می رسید می توانید نصف دنیا را در ۱۲ ساعت طی کنید.

فضانوردی یعنی تلاش بشر برای فهمیدن اسرار دنیایی که ما هیچ از انها نمی دانیم و این یعنی فرزندان ما در دنیایی روشنتر و قابل فهمتر نسبت به ما زندگی مخواهند کرد.

در ضمن در همین مدت کوتاه فضانوردی که به تازگی ۵۰ سال از ان گذشته٬ تلاش بشر برای سفر به فضا بسیاری از علوم و فناوریهای نوین را برای ما به ارمغان آورده که زندگی بشر را متحول نموده است. نمونه واضح آن همین کامپیوتری است که شما به کمک آن دارید این متن را می خوانید.

دانش فضایی:

::  symbolic  ::
سلام،خیلی از مقالتون استفاده کردم،سوالی به ذهنم رسید که البته کمی آلوده به خیال پردازیست:
اونطور که فهمیدم آمینو اسیدهای فراوانی وجود دارند که 20 تای آنها بهترین کاندیدا برای ادامه ی بفا هستند،سوال من این است که اگر در یک محیط آزمایشگاهی بتوانیم شرایط یک سیاره ی دیکر مثل مریخ را شبیه سازی کنیم و در آن محیط انواع امینو اسید ها را قرار دهیم،آیا میتوان انتظار داشت گروهی از بهترین امینو اسیدها انتخاب شوند(انتخاب طبیعی)و با توجه به آنها حدس بزنیم که حیات در آن سیاره چگونه خواهد بود،... به نظر خودم که انتخاب طبیعی یا کلا نظریه داروینی فقط بخشی از حقیقته...

نظر شما چیست؟                         
 
*  نام و نام خانوادگی
*  پست الکترونیک
(نمایش داده نخواهد شد)
آدرس وبگاه

دانش فضایی همواره آماده پاسخگویی به پرسش‌های شما درباره مقالات منتشر شده٬ است .

شما همچنین می‌توانید با استفاده از این فرم اطلاعات تکمیلی خود را درباره این مطلب با سایر خوانندگان دانش فضایی به اشتراک بگذارید.

 

صفحه نخست

رویدادهای فضایی

مقاله‌های علمی

مراكز فضایی دنیا

اینترنت و فضا

ارتباط با ما

درباره دانش فضایی

انوشه انصاری

ایران در فضا

رادیو دانش فضایی

تلویزیون دانش فضایی



آخرین مطلب:

 

RSS Feed

با عضو شدن در لیست علاقمندان دانش فضایی، اولین کسی باشید که مطالب این وب‌سایت را می‌خوانید٬ می‌بینید یا می‌شنوید:

::  عضو شوید  ::


دوست دانش فضایی شوید

فیدبرنر دانش فضایی دانش فضایی در توییتر دانش فضایی در فیس‌بوک دانش فضایی در فرندفا دانش فضایی در پیغامک 

تبلیغات
موسسه طبیعت آسمان شب٬ فروشنده انواع تلسکوپ و دوربین دوچشمی٬ میکروسکوپ٬ لوازم عکاسی٬ سه پایه و مقر٬٬ کتاب و پوستر و طراح و سازنده انواع رصدخانه و آسمان نما
خرید و فروش انواع تلسکوپ
 

 

معرفی یک کتاب فضایی
معاهدات و اصول فضای ماورای جو سازمان ملل متحد
معاهدات و اصول ماورای جو سازمان ملل متحد

 

دانشنامه فضایی٬ سازمان فضایی ایران
مجله نجوم
پارس اسکای

آویا٬ پایگاه اطلاع‌رسانی هوافضای ایران

نظر خود را درباره دانش فضایی به آلکسا بگویید

قطار وبگردی

ايروشاپ٬ اولين فروشگاه اينترنتي تخصصي مهندسي هوافضا

پرسش و پاسخ‌های کانوت

صفحه نخست   .  درباره دانش فضایی   .  نقشه سايت   .  تماس با دانش فضایی  انوشه انصاری٬ بانوی ایرانی در فضا

 برداشت از مطالب وب‌سايت   دانش فضایی  به شرط ذكر منبع و ايجاد لينك به صفحه مطلب مورد نظر،  آزاد است