دانش فضایی

دانش فضایی

صفحه نخست . مقاله‌های علمی . تاریخچه سفر به فضا . قرار ملاقات در فضا

 

دوشنبه, ۳ مهر ۱۳۹۶

این مطلب تا کنون ۶۱۰۶ بار خوانده شده است

دوشنبه، ۳ بهمن ۱۳۹۰

قرار ملاقات در فضا

 
قرار ملاقات در فضا

رویای سفر به ماه و فراتر از آن٬ از نخستین روزهای آغازین عصر فضا ذهن‌های بسیاری را به خود مشغول کرده بود. مخصوصا اینکه در آن اوضاع نفسگیر مسابقه فضایی٬ هر کس که زودتر می‌توانست شهروند کشورش را بر خاک جرم فضایی دیگری پیاده کند٬ رقابت را برده بود. ملاقات دو سفینه در فضا و اتصال اتوماتیک آنها در آن دوران یکی از ملزومات انجام چنین سفر پر مخاطره‌ای محسوب می‌شد. این داستان به نخستین تلاش موفق بشر برای نیل به این مقصود اشاره دارد.

 

اتحاد جماهیر شوروی در فضا
تنها دو روز پس از آغاز سال نوی میلادی ۱۹۶۹ (۱۳۴۷ خورشیدی)، در هوای بشدت برفی و توفانی و در شرایط امنیتی فوق‌العاده، یک هواپیمای ویژه در فاصله‌ای دور از دید ماموران فرودگاه چکالفسکی، جایی در حومه مسکو، آماده پرواز بود. اتوبوسی سرنشینان معدود این هواپیما را تا جلوی پله‌های آن رساند. برف همراه با باد و بوران اجازه نمی‌داد افرادی که حتی چند متر با هواپیما فاصله داشتند، ببینند چه کسانی به آن سوار می‌شوند.

دقایقی بعد، هواپیما موتورش را روشن کرد و با اجازه برج کنترل پرواز در لابلای برف در حال باریدن، راه خود را گشود و اوج گرفت تا از لایه ضخیم ابری که آسمان مسکو را پوشانده بود خارج شود. سرنشینان مرموز این هواپیما سه کیهان‌نورد نظامی و یک فضانورد مهندس طراح سامانه‌های فضایی و تعدادی از کارشناسان و مربیان آنها بودند که می‌رفتند تا نقطه عطف مهم دیگری از تاریخ کیهان‌نوردی دنیا را به نام اتحاد جماهیر شوروی سابق ثبت نمایند.

ولادیمیر شاتالف، نخستین کیهان‌نوردی بود که سوار بر این هواپیما راهی مقصدی اسرارآمیز بود. او آذر ۱۳۰۶ خورشیدی در پتروپاولوسک در شمال قزاقستان به دنیا آمده بود. هنگامی که دبیرستان را تمام کرد، به دانشکده نیروی هوایی رفت و پس از دریافت درجه مهندسی در نیروی هوایی اتحاد جماهیر شوروی سابق به فعالیت پرداخت، اما بخت و اقبالش بلند بود که بعد از ۱۷ سال خلبانی سرانجام به عنوان کیهان‌نورد انتخاب و مشغول تمرینات مخصوص این کار شد.

دومین کیهان‌نورد باریس وولینف، ۷ سالی جوان‌تر از همقطارش ولادیمیر بود و در ایرکوتسک به دنیا آمده بود. او نیز پس از پایان تحصیلات به نیروی هوایی شوروی پیوست و جزو اولین فرد از گروه کیهان‌نوردان انتخاب شده بود که به همراه گاگارین، تمرینات فضانوردی خود را آغاز کرده بود.

آلکسی یلیسیف، سومین مسافر کیهان‌نورد این هواپیما از همه جوان‌تر بود. در ژیزدر به دنیا آمده بود. او برخلاف دو همکارش پس از اتمام دبیرستان به انستیتوی فناوری مسکو وارد شد. یلیسیف سپس در موسسه انرگیا به عنوان مهندس طراح ناو‌های کیهانی به کار پرداخت، ولی سرانجام به جرگه فضانوردان پیوست.

آخرین کیهان‌نورد، یوگنی خرونف از استان تولا در روسیه آمده بود. خرونف پس از اتمام تحصیلات ابتدایی، وارد آموزشگاه فنی نیروی هوایی شوروی شده بود و سال‌ها در آنجا خدمت کرده بود. سال ۱۳۳۹ جزو اولین نفرات گروه کیهان‌نوردان انتخاب شد و ضمن تمرینات فضایی به تحصیل در آکادمی هوایی ژوکوفسکی پرداخت.

كيهان‌نوردان سايوزهای 4 و 5 به ترتیب از از راست به چپ:ولينف، شاتالف، خرونف و يليسيف
كيهان‌نوردان سايوزهای ۴ و ۵ به ترتیب از از راست به چپ:
ولينف، شاتالف، خرونف و يليسيف

اینک این گروه به بایکونور می‌رفتند تا برنامه پرهیجان اما خطرناکی را آغاز کنند. کاری که قرار بود دو سال پیش انجام گیرد، اما بروز نقص فنی در سایوز ۱ اجازه آن را نداد و با سقوط سایوز ۱ و کشته شدن کامارف به شکل فاجعه باری خاتمه یافت.

ساعاتی پس از بلند شدن این هواپیما، هواپیمای بعدی راهی قزاقستان شد که در آن گروه دوم شامل اعضای علی‌البدل پرواز حضور داشتند. برای جلوگیری از تعویق ماموریت فضایی، گروه‌های اصلی و علی‌البدل، جداگانه و با هواپیمای مختلف پرواز می‌کردند تا در صورت بروز حادثه احتمالی برای هر یک از هواپیماها، افراد بعدی بتوانند به موقع پرواز فضایی خود را انجام دهند.پس از سفر هوایی طولانی، سرانجام هر دو هواپیما در فرودگاه بایکونور به زمین نشستند. شرایط آب و هوایی آنجا نیز چیزی از شهر مسکو کم نداشت. هر دو گروه از صبحگاه روز بعد، آخرین آموزش و تمرین‌ها را آغاز کردند.


. مسابقه‌ای برای فتح ماه

سایوز-۴ در حال نزدیک شدن به سایوز-۵آن سال نوی میلادی در حالی آغاز شد که سرنشینان ناو آمریکایی آپولو ـ ۸، تولد حضرت مسیح را در مدار ماه جشن گرفتند. این نخستین سفر انسان به مرز‌هایی فراتر از مدار اطراف زمین به شمار می‌رفت. دنیا با علاقه به مسابقه فضایی بین دو ابرقدرت می‌نگریست. آمریکا تصمیم داشت بزودی اولین سفینه سرنشین‌دار را بر سطح ماه بنشاند.

با توجه به مسابقه فضایی بین دو ابرقدرت آن زمان، همه در انتظار کار مهمی از طرف مقابل یعنی شوروی بودند، اما برخلاف انتظار همه، دو هفته‌ای بعد از آغاز سال نوی میلادی، رسانه‌های شوروی خبر پرتاب سایوز ۴ با یک سرنشین را اعلام کردند. این ناو با ولادیمیر شاتالف راهی مدار زمین شد. اطلاعیه‌ها مثل همیشه تنها اطلاعاتی معمولی را به مردم می‌دادند. به طور مثال اعلام کردند شاتالف در اولین دور به بررسی سامانه‌های سفینه و راه‌اندازی دستگاه ارتباط تلویزنی پرداخته است! مطلبی تکراری و بی‌اهمیت که چندان قابل توجه نبود، اما پس از آن که روز بعد، دنیا خبردار شد ناو دیگری با ۳ سرنشین راهی مدار زمین شده، همه می‌دانستند اتفاق هیجان‌انگیزی در حال انجام است.

اطلاعیه‌های بعدی نشان داد که واقعا عملیات جدیدی در حال وقوع است: سایوز ۵ ششمین دور خود را بر گرد زمین زده بود که شاتالف سوار بر سایوز ۴ موفق به دیدن آن شد و بلافاصله ارتباط بین دو ناو برقرار گردید. سایوز ـ ۵ با سه سرنشین از فاصله ۶ کیلومتری به تعقیب کپسول فضایی شاتالف پرداخت. سامانه جستجو و الحاق به کار افتاد و ۲ ناو را تا فاصله یکصد متری به هم نزدیک کرد، سپس شاتالف هدایت سفینه را به دست گرفته آن را به سایوز ـ ۵ نزدیک کرده و بالاخره دو ناو را به هم متصل کرد. این نخستین اتصال دو ناو سرنشین‌دار در فضا بود، اما این همه ماجرا نبود!

راه‌پیمایی فضایی برای انتقال از سایوز-۵ به سایوز-۴پس از اتصال دو ناو که از بخش مداری به هم قفل شده بودند، خرونف و یلیسیف داخل قسمت مداری رفته و لباس ویژه راهپیمایی را پوشیدند و با باز کردن دریچه آن، به فضای آزاد راه یافتند. دو کیهانٰ‌نورد یک ساعت و ۲۷ دقیقه پس از الحاق، سایوز ۵ را ترک کرده و به یک راهپیمایی ۳۷ دقیقه‌ای اقدام کردند و با استفاده از دستگیره‌های ویژه نصب شده روی دو سفینه خود را به سایوز ۴ رساندند، دریچه بخش مداری را باز و به داخل آن رفتند.

باز و بسته شدن دریچه‌ها در هر دو سفینه به طور خودکار انجام گرفت و زمانی که خرونف و یلیسیف، سایوزـ۵ را ترک کردند دریچه مربوط به آن بسته شد و در ورودی به سایوزـ۴ در زمان لازم باز شد و دو فضانورد پس از ورود، دریچه را بسته و هوای داخل ناو را تنظیم کردند، سپس شاتالف از بخش فرودی کپسول فضایی سایوز به دیدار آنان شتافت. این نخستین جابه‌جایی فضایی جهان به‌شمار می‌رود. دو ناو کیهانی سایوز پس از حدود ‌۴ ساعت و ۳۵ دقیقه پرواز مشترک از یکدیگر جدا شدند.


عملیات پهلوگیری و اتصال در فضا

برای اتصال دو ناو کیهانی سایوز به یکدیگر در فضا باید ماژول اتصال یکی از دو ناو٬ نر و دیگری ماده طراحی می‌شد. ناو کیهانی با ماژول اتصال نر به ناو فعال یا اتصال دهنده و ناو کیهانی با ماژول اتصالی ماده به ناو منفعل یا پذیرنده اتصال تبدیل می‌شد.

عملیات پهلوگیری و اتصال دو ناو سایوز در مدار زمین

 به این ترتیب که میله اتصالی ناو کیهانی نر (نمونه سمت راست تصویر) با سنسورهایی که به انتهای آن وصل شده بود مانند یک جوی استیک (دسته بازی) عمل می‌کرد و به محض برخورد با دهانه ماژول ماده٬ کنترل موتورهای کوچک کنترل کننده وضعیت ناو فعال را در دست می‌گرفت و با فشار دادن خود به داخل ناو ماده٬ تلاش می‌کرد تا عملیات اتصال نهایی یا قفل شدن زبانه نرینگی در حفره ماژول ماده را با روشن و خاموش کردن موتورها و راندن خود به سمت ناو ماده و در مسیر درست به سرانجام برساند.

در انتها و زمانی که هر دو ناو به هم متصل می‌شدند٬ سیستمهای کنترلی دو ناو توسط ۶ عدد زبانه الکتریکی دور رینگ اتصالی به هم وصل می شد و ناو فعال (نا با ماژول اتصالی نر) از آن به بعد کنترل موتورهای ناو ماده را نیز در دست می‌گرفت تا از هرگونه اختلال در تصمیم‌گیری مجزا و جداگانه کامپیوترهای فضایی دو ناو جلوگیری کند.

سایوزـ۴ نهایتا در روز هفدهم ژانویه٬ پس از اتمام ماموریتی که با یک سرنشین آغاز شده بود و حالا با سه فضانورد پایان می‌گرفت٬ در ۴۰ کیلومتری شمال غربی قرقنده فرود آمد. اماوالینف پرواز خود را آن روز نیز ادامه داد و قرار شد روز بعد فرود آید، فرودی که به راحتی صورت نگرفت.

در زمان بازگشت سایوز-۵ به زمین، بخش فرودی از قسمت مداری جدا نشد و ناو کیهانی، در حالی که دیوانه‌وار به دور خود می‌چرخید به شکل وارونه وارد جو زمین شد. این موضوع بسیار خطرناک بود چرا که اصطکاک بسیار زیاد کپسول با جو زمین در حالی که عایق در سوی دیگر ناو قرار داشت می‌توانست باعث ذوب‌شدن سفینه و مرگ کیهان‌نورد شود.چرخش مرگ‌آور سفینه تا زمانی که تسمه‌های اتصال بخش فرودی و مداری نسوخته بود، ادامه داشت، اما آنها سرانجام ذوب شدند و قسمت مداری، چنگال‌هایش را از بخش فرودی برداشت.

در ارتفاع ۱۰ کیلومتری سامانه چتر نجات به کار افتاد، اما ناگهان طناب‌ها شروع به چرخیدن کردند و به دور هم پیچیدند و یک دسته شدند. خوشبختانه حرکت دورانی سفینه و پیچیدگی طناب‌ها در دو جهت مخالف بود و به همین دلیل چتر باز شد، اما بعد از باز شدن هم چرخش ناو ادامه داشت و در نتیجه فرود خیلی محکم صورت گرفت. ضربه به شانه و سر والینف وارد شد.

 این ضربه بقدری شدید بود که یکی از دندان‌های بالایش را شکست، اما به هر حال او زنده به زمین بازگشت. اگر فکر می‌کنید ماجرای این سفر تاریخی با فرود هر چهار کیهان‌نورد به خوبی و خوشی پایان گرفته است، سخت در اشتباهید.

نمونه‌ای از ماژول اتصال که نقش اتصال پذیر (ماده در برابر نر) را بر عهده داشته استفرود سایوزـ۵ پایان ماجرا نبود! طبق رسم آن زمان، کیهان‌نوردان پس از بازگشت به مسکو، در فرودگاه مورد استقبال رهبران سیاسی قرار می‌گرفتند و سپس همراه با آنان از میان مردم صف کشیده در خیابان، به کرملین می‌رفتند تا در طی یک مراسم رسمی، مدال شجاعت بگیرند.

ماشین حامل کیهان‌نوردان سایوز ۴ و ۵ در نزدیکی در ورودی کاخ کرملین هدف تیراندازی فردی قرار گرفت که می‌خواست در حقیقت برژنف را ترور کند، اما به اشتباه به ماشین کیهان‌نوردان شلیک کرد.شیشه سمت چپ بر اثر اصابت گلوله خرد شد و یک گلوله هم مستقیماً به سر راننده اصابت کرد. اتومبیل همچنان که به جلو می‌رفت، چند بار به سمت چپ و راست متمایل و سپس متوقف شد و در سرازیری خیابان شروع به عقب رفتن کرد. بالاخره مامور امنیتی‌ای که در اتومبیل فضانوردان بود، ترمزدستی را کشید و خودرو را متوقف کرد.

به این ترتیب چهار کیهان‌نورد توانستند خود را برای مراسم رسمی دریافت مدال، سالم به کرملین برسانند در حالی که طی پرواز خود، دو واقعه مهم نخستین اتصال دو ناو سرنشین‌دار و نخستین جابه‌جایی کیهان‌نوردان در مدار زمین را با موفقیت انجام داده بودند. این سفر پر ماجرا که در طی آن دو بار نزدیک بود زندگی فضانوردان شرکت کننده در آن به خطر بیافتد٬ یک نقطه عطف واقعی دربرنامه‌های فضایی اتحاد جماهیر شوروی سابق و شاید دنیا بوده است.

اتصال در فضا

اولین اتصال دو فضاپیمای سرنشین‌دار و اولین جابجایی فضانوردان از یک ناو به دیگری می‌توانست سرآغاز یک برنامه فضایی عظیم روسی به مقصد ماه باشد و شاید راه را برای ماموریت‌های جسورانه‌تری در آینده باز می‌کرد. اما قدم گذاشتن نیل آرمسترانگ بر سطح خاکستری و به ظاهر مرده ماه٬ همه این آینده روسی را با یک ماجراجویی کابویی عوض کرد تا برای همیشه به مسابقه بزرگ فضایی بین دو ابرقدرت آن زمان جهان پایان داده شود.

. سيروس برزو، روزنامه‌نگار علمی و پژوهشگر تاريخ فضانوردی  .
 

داستان کشف و فتح فضا به دست انسان٬ سرشار از لحظات تلخ و شیرین بسیاری است. داستانی که مطالعه فرمودید یکی از نمونه‌های فراوان تاریخ کیهان‌نوردی است که عبرت‌های فراوانی در خود نهفته دارد.  ورود کشور اهوراییمان٬ ایران به باشگاه فضایی دنیا و دستاوردهای فضایی پیاپی مهندسان ایرانی در عرصه بی‌همتای دانش و فناوری فضایی، نشان از نگاه جدید فرزندان کوروش به آسمان بالای سر خود دارد. این راه٬ مسیری است سخت و پر دست انداز و بی‌شک مطالعه تجربه سایر ملت‌ها و پرهیز از هزینه‌هایی که برای فتح فضا پرداخته‌اند٬ باعث خواهد شد تا ما از مسیری هموارتر سفر طولانی خود به ماورای جو زمین را آغاز کنیم. اختراع چرخ٬ کار بیهوده‌ای است. دانش فضایی به همین دلیل مطالعه داستان‌های واقعی زیر از تاریخچه کشف فضا را توصیه می‌کند:

        ... فاجعه در فضا، وضعیت غیر قابل تصور
 
       ... فضانوردی که غرور، او را روتوش کرد!!
 
       ... پرزیدنتی که ماه را فتح کرد
        ... یک داستان : اولين تصوير ارسالی از مريخ چگونه بازيابی شد
        ... به زمين بازگردید، مأموریت انجام نشدنی است!
        ... پرواز از کنار سیاره سرخ
        ... یوری گاگارین، نخستین فضانورد جهان
        ... کتاب‌های سیروس برزو درباره سفر به فضا

مقاله‌های فضایی   مأموریتهای فضایی   تاریخچه سفر به فضا   سیروس برزو   اتصال در مدار   کپسول فضایی سایوز   سایوز   اتحاد جماهیر شوروی سابق در فضا   ولادیمیر شاتالف   باریس وولینف   آلکسی یلیسیف   یوگنی خرونف   سایوز۴   سایوز۵   مسابقه فضایی   سوانح فضایی   حوادث فضایی   راه‌پیمایی فضایی   

کلیدواژه‌ها:

ارسال به بالاترین  ارسال به دنباله  ارسال به فیس‌بوک  ارسال به دلیشز  ارسال به گوگل بوکمارک  ارسال به گوگل باز  ارسال به کلوب دات کام  


آخرین مطالب منتشر شده در دانش فضایی

چند مطلب تصادفی از دانش فضایی

::  مرصاد جعفری  ::
ابر قدرتهای آن زمان شاید فکرش رو هم نمی کردن که مسابقه های فضایی آنان که بیشتر جنبه به رخ کشیدن فناوریشان به یکدیگر داشت روزی بدل به پیشرفت نوین در دستیابی انسان به فضا و اسکان در جایی غیر از زمین شود. ما همیشه این رقابت سیاسی- علمی رو به فال نیک می گیریم.

::  محمد  ::
چرا چند وقته از كافه فضايي خبري نيست مگه تعطيل شده؟ادامش بدين خيلي خوب بودحيفه هنوز شروع نشده تموم بشه كار جالبي بود من خيلي وقته منتظرسوميشم

متاسفانه علی رغم پی گیری های متعدد گویا اقای آهی به شدت درگیر ادامه تحصیل هستند و وقت نمی کنند قسمت سوم را بسازند.
ولی چشم ما باز هم پی گیری می کنیم

دانش فضایی:

نظر شما چیست؟                         
 
*  نام و نام خانوادگی
*  پست الکترونیک
(نمایش داده نخواهد شد)
آدرس وبگاه

دانش فضایی همواره آماده پاسخگویی به پرسش‌های شما درباره مقالات منتشر شده٬ است .

شما همچنین می‌توانید با استفاده از این فرم اطلاعات تکمیلی خود را درباره این مطلب با سایر خوانندگان دانش فضایی به اشتراک بگذارید.

 

صفحه نخست

رویدادهای فضایی

مقاله‌های علمی

مراكز فضایی دنیا

اینترنت و فضا

ارتباط با ما

درباره دانش فضایی

انوشه انصاری

ایران در فضا

رادیو دانش فضایی

تلویزیون دانش فضایی



آخرین مطلب:

 

RSS Feed

با عضو شدن در لیست علاقمندان دانش فضایی، اولین کسی باشید که مطالب این وب‌سایت را می‌خوانید٬ می‌بینید یا می‌شنوید:

::  عضو شوید  ::


دوست دانش فضایی شوید

فیدبرنر دانش فضایی دانش فضایی در توییتر دانش فضایی در فیس‌بوک دانش فضایی در فرندفا دانش فضایی در پیغامک 

تبلیغات
موسسه طبیعت آسمان شب٬ فروشنده انواع تلسکوپ و دوربین دوچشمی٬ میکروسکوپ٬ لوازم عکاسی٬ سه پایه و مقر٬٬ کتاب و پوستر و طراح و سازنده انواع رصدخانه و آسمان نما
خرید و فروش انواع تلسکوپ
 

 

معرفی یک کتاب فضایی
معاهدات و اصول فضای ماورای جو سازمان ملل متحد
معاهدات و اصول ماورای جو سازمان ملل متحد

 

دانشنامه فضایی٬ سازمان فضایی ایران
مجله نجوم
پارس اسکای

آویا٬ پایگاه اطلاع‌رسانی هوافضای ایران

نظر خود را درباره دانش فضایی به آلکسا بگویید

قطار وبگردی

ايروشاپ٬ اولين فروشگاه اينترنتي تخصصي مهندسي هوافضا

پرسش و پاسخ‌های کانوت

صفحه نخست   .  درباره دانش فضایی   .  نقشه سايت   .  تماس با دانش فضایی  انوشه انصاری٬ بانوی ایرانی در فضا

 برداشت از مطالب وب‌سايت   دانش فضایی  به شرط ذكر منبع و ايجاد لينك به صفحه مطلب مورد نظر،  آزاد است